อ้ายมือเย็น สองสามวันนี่ลูกสาวผมถูกขอร้องให้ไปขัดสระว่ายน้ำที่เพิ่งหล่อปลาสเตอร์ใหม่ ๆ ผู้รับเหมาบอกว่าจะต้องขัดวันละสองครั้ง โดยที่สระว่ายน้ำที่บ้านทำความสะอาดเอง ไม่เคยจ้างคนมาทำความสะอาด จะได้เก็บเงินใส่กระเป๋าเอง แล้วตอนนี้ก็หนาวด้วย ยิ่งอาทิตย์ที่แล้วมีฝนตกหนักยิ่งหนาวมาก แต่ยังไม่หนาวถึงกับมีน้ำแข็งเกาะหรอกนะครับ ลูกสาวถูกเรียกให้ไปขัดสระ ก็บ่นไปขัดกันไป พอขัดเสร็จก็เข้าบ้านเอามือที่เย็นเฉียบเที่ยวไปจับคอของคนอื่นเล่น คนที่ถูกจับก็เอะอะใหญ่ เพราะมือของลูกสาวมันเย็นจริง ๆ เหมือนน้ำแข็ง แถมซีด Pallor อย่างน่ากลัวเลยรีบบอกให้ไปแช่น้ำอุ่นจึงค่อยยังชั่วหน่อยเปลี่ยนเป็นมีสีเลือดขึ้นมา อาการแบบนี้เรียกว่า ปฏิกิริยาจากความเย็นมาก Reactive Hyperemia ถามดูแล้วบอกว่าไม่เจ็บนิ้วมือ ไม่ชา เพียงแต่แข็ง ๆ เท่านั้นตามข้อ เลยบอกว่ามือลูกนี่ยังแข็งแรงอยู่ พรุ่งนี้ขัดใหม่นะลูก

                มันมีโรคของมือเย็นอย่างนี้เหมือนกัน แต่รุนแรงกว่าที่พูดมาข้างต้น เรียกว่า Raynaud’s Disease โรค เรเนาด์ มักจะเป็นในผู้หญิง ไม่รู้สาเหตุ อาการเหมือนที่เล่ามาข้างต้น เกิดตามนิ้วมือทั้งหมด ยกเว้นหัวแม่มือ เย็น เขียว ซีด อาจเป็นได้ที่ปลายจมูกหรือลิ้น ไม่จำเป็นต้องเป็นความเย็น อารมณ์เปลี่ยนแปลงก็เป็นได้ ไม่เจ็บ แต่อาจจะชาอยู่สักพักใหญ่ ๆ เขาค้นพบบุคคลพวกนี้จะมีการหลั่งของสารที่เรียกว่า Catecholamines มากผิดปรกติในเลือดท่านั้น แต่ถ้าเป็นรุนแรงก็ควรหาหมอได้

                มีโรคมือเย็นที่คล้าย ๆ กันอีกอย่าง เรียกว่า Raynaud’s Phenomenon อันนี้ผู้ชายก็มีสิทธิเป็นเท่า ๆ กัน อ้ายมือเย็นอย่างนี้มักจะเกิดจากเป็นโรคของเนื้อเยื่อหุ้มยึดร่างกาย เช่นโรคพวก โรคหนังแข็ง Scleroderma โรคไขข้อ Reumatoid โรคที่เกิดแก่นักร้องพุ่มพวง ดวงใจ Systemic Lupus Erythrmatosus โรคของเส้นเลือด โรคของปลายเส้นประสาทชอกช้ำ ยาพวกแก้ปวดหัวบางอย่าง Ergot โรคไทรอยด์ต่ำ พวกนี้แหละครับทำให้เกิดโรค อ้ายมือเย็น โรคนี้อาจมีอาการปวดหัวแบบ ไมเกรนตามมาด้วย บางคนอาจเป็นมากมีอาการเส้นเลือดหัวใจถีบ เป็นอาการของโรคหัวใจ บางครั้งต้องแน่ใจว่ามีเส้นเลือดตีบตันที่แขนหรือเปล่า ต้องผ่าตัดรักษากันเลย

                การรักษาแบบที่เป็นกับผู้หญิงRaynaud’s Disease นั้นก็ต้องรักษา และถ้าไม่มีโรคอื่นปนอยู่การใส่ถุงมืออุ่น ๆ และระวังอารมณ์ อย่างที่เรียกว่าโมโหจนตัวสั่นอย่างนี้มันก็เกิดโรค อ้ายมือเย็นได้เหมือนกัน ต้องงดสูบบุหรี่ เพราะสารนิโคตีนในบุหรี่จะทำให้อาการเป็นมากได้

นอกนี้ยาพวกขยายเส้นเลือด Minipres, Dibenzyline ยาลดความดันบางอย่าง ยาทำให้เลือดไหลดี เช่น Trental เป็นต้นก็ช่วยได้ ถ้าเป็นมากจนทนไม่ไหวละก็ บางคนเป็นมากจนขาดเลือดที่ปลายนิ้วมือถึงกับเน่าได้ อย่าทิ้งไว้รีบไปหาหมอเสีย ต้องฉีดยาหรือผ่าเส้นประสาทที่เขาเรียกว่า Sympathectomy ที่แถวคอ ยาที่ผมเอ่ยมาเพียงแต่บอกให้รู้ว่ายังมีทางรักษา แต่ไม่ใช่ไปซื้อหามาเองจากเมืองไทยมาใช้ จนนิ้วเน่าหมด

                อ้ายมือซีด รายนี้มือไม่เย็น ได้แต่ซีด ซีดจริง ๆ ซีดเหมือนผีปอบ ไม่เจ็บ ไม่ปวด ไม่ชา นอกจากซีดมากแล้วยังมีเหงื่อออกมากอีกด้วย ชอบเป็นตอนอากาศเย็น แต่หน้าร้อนก็เป็นได้เหมือนกัน  นอกนี้อาจเป็นที่เท้าก็ได้ อีกแหละ โรคนี้ชอบเป็นในผู้หญิง ไม่รู้สาเหตุเหมือนกัน เขาเดาว่าอาจเกิดจากการ สปัสซึ่ม Spasm ของเส้นเลือดแดงก็ได้ ผมเคยเห็นหลายรายแล้ว แต่เขาไม่มีอาการเจ็บปวด หรือป่วยอะไรทั้งสิ้น จะให้กินยาก็ไม่ดี เพราะอาจจะเกิดผลข้างเคียงได้ จะแนะให้ไปผ่าตัดมันก็ไม่เข้าท่า เลยปล่อยให้เป็นไปตามเรื่อง ถ้าจะใช้ยา Dibenzylin ก็น่าจะลองดู อาจช่วยหยุดเหงื่อออกได้ โอ้! ลืมไป โรคนี้เรียกว่า Acrocyanosis แปลว่าซีดที่มือเท้า

                อ้ายมือแดง Erythromelalgia รายนี้มาแปลก คือมีอาการมือร้อน แดง เจ็บร้อน อาจเป็นที่เท้าได้ด้วย ผิวหนังไม่มีการเปลี่ยนแปลง อาการของโรคอาจเป็นปี ๆ กว่าจะมีการแสดงของโรคออกมา โดยมากจะเกิดจากโรคเม็ดเลือดเจริญมากผิดปรกติ อาจเป็นมะเร็งตอนหลังก็ได้ นอกนี้พวกเป็นโรคความดัน เบาหวาน โรคเก๊าต์ โรคของไขสันหลังที่เรียกว่า Multiple Sclerosis

                ถ้ารู้สาเหตุของโรคก็รักษาเสีย นอกนี้ก็คงต้องคอยตรวจเช็คดูว่าอะไรจะปูดขึ้นมาตอนหลัง

                ยาพวกแอสไพรินก็ช่วยได้ พวกแก้ปวดหัวไมเกรน ยา Sudafed ก็อาจช่วยได้ด้วย ที่สำคัญอย่าอยู่ในอากาศร้อน พวกนี้เล่นกอล์ฟก็จะรำคาญตัวเอง ไปตีกบในร่มเถิดครับจะสบายกว่า

                อ้ายมือบวม-ปวด คนเป็นโรคมืออันนี้ ผมควรจะพูดกับเขาดี ๆ หน่อย เพราะคนไข้ชอบมานั่งร้องไห้ เพราะความปวด นอนก็ปวด เดินก็ปวด นั่งก็ต้องประคองที่ข้อศอก เพราะมันปวดไปหมด อย่าว่าจะไปตีกอล์ฟเลย ไปเป่ากบยังไม่ได้เลย แล้วผมจะไปพูดเล่นได้ไง โรคนี้เรียกว่า Shoulder-Hand Syndrome ถ้าอยากจะพูดให้เท่อีก ก็เรียกว่า Reflex Sympathetic Dystrophy ผู้หญิงผู้ชายมีสิทธิเท่า ๆ กันหมด ตอนแรกผู้ป่วยจะมีอาการปวดและบวมที่หลังมือ หนังมือมีเหงื่อซึม ต่อจากนั้นอีกสักเดือนสองเดือน จะหายบวม แต่อาจเจ็บที่มือมากขึ้น หนังแห้ง ต่อจากนั้นข้อมือจะหงิก Dupuytren’s contracture ตอนนี้ความเจ็บปวดจะน้อยลงมาก ถ้าไปเอ๊กซเรย์ก็จะเห็นว่ากระดูกนิ้วมือ ข้อมือจะผุ Osteoporosis

                สาเหตุของโรคเกิดจากชอกช้ำที่ไหล่ โรคหัวใจ โรคอัมพฤกษ์ แม้กระทั่งยานอนหลับสมัยก่อนจำพวก บาบิจูเรต barbiturates ก็ทำให้เกิดโรคนี้ได้

                การรักษาก็ต้องรีบรักษาก่อนที่มือจะหงิกงอ ถึงแม้มือจะยังไม่หงิกงอก็ต้องรักษาอยู่ดี เพราะมันปวดทั้งไหล่ทั้งมือ การรักษา เช่นหยุดยานอนหลับชื่อดังกล่าว แต่ยาพวกแก้กล้ามเนื้อ สปัสซึม เช่น แวเลี่ยม อย่างนี้จะดีกว่า รักษาไหล่ชอกช้ำ รักษาโรคหัวใจ ให้ไหล่ได้รักษาการทรงตัวและเคลื่อนไหว ถ้าไม่หายจากกายวิภาคบำบัด การฉีดยากินยาพวก สเตียรอยด์ แม้กระทั่งฉีดเข้าเส้นประสาทที่เรียกว่า Stellate Sympathetic Ganglion แถวคอก็ช่วยได้ด้วย

โรคมือ-เท้าและปาก ฝรั่งเรียกเหมือนกัน Hand-Foot-and-Mouth Disease อ้ายนี่ไม่ใช่โรคมือปวดเท้าบวม แต่เป็นเชื้อโรคชนิดหนึ่ง ที่เรียกว่า Coxackievirus เคยระบาดระยะหนึ่งที่แถวสิงคโปร์ เกิดในเด็ก เป็นเชื้อโรคที่ติดต่อกันได้ มันทำให้เป็นแผลพุพองที่มือ ปาก ท้าวและแถวผ้าอ้อม ถ้ารักษาสุขภาพดี ๆ อย่ามีเชื้อโรคอื่นมาติดโดยมากจะหายเอง

ขอโทษที่ผมต้องเอาบทความอื่นเกี่ยวกับมือและแขนมาลงแทน  รูมาตอยด์ เพราะผมต้องไปรับ หนังสือ แก่ เจ็บ ตาย ที่แวร์เฮาส์ รออยู่เกือบสามชั่วโมง เลยไม่มีเวลาแก้ไขต้นฉบับส่งทันเวลากำหนด เพราะเดี๋ยวนี้การรักษามีการเปลี่ยนแปลงมาก และความหวังการยับยั้งของโรคก็มีมาก

                หนังสือหนามาก ผมสั่งพิมพ์มาสามพันเล่ม แต่ทิ้งไว้ให้คนที่เขาจองไว้ที่เมืองไทยเกือบแปดร้อยเล่ม ขนาดแค่สองพันกว่าเล่ม ผมต้องให้เพื่อนเอารถแวนไปอีกคันถึงจะบรรทุก หนังสือทั้งหมดได้

                เงินที่ขายได้ทั้งหมดจะยอกให้องค์การกุศลทั้งหมด ไปหักอะไรทั้งสิ้น คือให้ มูลนิธิเด็กกำพร้า และสถานีวิทยาสำหรับเด็กถิ่นทุรกันดาร ในเมืองไทย

ถ้าใครคิดจะซื้อก็จะจองได้ที่หนังสือพิมพ์ เสรีชัยได้ ราคาแค่สิบเหรียญ ถ้าจะให้ส่งทางไปรษณีย์ ก็ สิบห้าเหรียญ วันศุกร์หน้าที่สามสิบหนึ่ง ผมจะเอาไปให้ถึงสำนักงานเลยครับ ราว ๆ ตอนบ่าย สองโมงถึงห้าโมง

                วันอาทิตย์นี้ จะมีการปราศรัยที่โมบิลคลับ 9530 ถนน Alondra Ave, Bellflower เวลาเที่ยงถึงห้าโมงเย็น มีคุณ วสันต์ สิทิเขต จากเมืองไทยมาพูดคุยกับเราเรื่องของประเทศไทยของเรา