Get Adobe Flash player

คนไทยลอกเลียนฝรั่ง โดย สมเจตน์ พยัคฆฤทธิ์

Font Size:

เรื่องที่จะกล่าวถึง อาจไม่เกี่ยวกับปากท้องหรือทุกข์สุขของประชาชนธรรมดาอย่างเรา เพราะเป็นเรื่องของโครงการที่ใหญ่โตระดับประเทศ

นั่นคือโครงการพัฒนาริมฝั่งเจ้าพระยา ส่วนจะพัฒนาแบบไหน อย่างไร ท่านสามารถเข้าไปอ่านได้ในสื่อออนไลน์ทั้งหลายที่มีอยู่

แต่สิ่งที่เราอยากหยิบยกมาพูดถึงคือ ในโครงการดังกล่าวมีการเตรียมการก่อสร้าง “วิมานพระอินทร์” สถาปัตยกรรมรูปทรงสูง คล้ายๆ กับสถูปเจดีย์ยอดแหลม หรือคล้ายๆ กับพระปรางค์วัดอรุณฯ โดยระบุว่า เพื่อให้เป็น “แลนด์มาร์ค” แห่งใหม่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณสะพานพระราม 7 ฝั่งพระนคร โดยถึงขนาดมุ่งหวังให้เป็นสถาปัตยกรรมกรุงรัตนโกสินทร์ในปัจจุบัน

แต่ดูเหมือนยังไม่ทันเริ่มต้น วิมานพระอินทร์ ก็พังลงก่อนจะมีการก่อสร้างด้วยซ้ำ เหตุผลสำคัญคือ มีผู้ออกมาคัดค้าน

ว่าวิมานพระอินทร์ ไปลอกเลียนแบบมาจากผลงานของ นายนอร์แมน ฟอสเตอร์ สถาปนิกชาวอังกฤษ เนื่องจากมีลักษณะคล้ายคลึงกับอาคาร “เดอะ คริสตัล ไอแลนด์” ซึ่งเคยถูกออกแบบสำหรับก่อสร้างริมแม่น้ำมอสโก ประเทศรัสเซีย

ในขณะที่ฝ่ายทีมผู้ออกแบบ พร้อมยืนยันว่า วิมานพระอินทร์ เป็นเพียงแผนงานออกแบบเท่านั้น ไม่ได้ลอกเลียนแบบผลงานของชาวต่างชาติ

แต่เมื่อเกิดข้อกังขาจากสังคม คณะผู้ศึกษาฯ จึงเห็นร่วมกัน จะไม่ยื่นเสนอผลงานการออกแบบวิมานพระอินทร์ ให้กับกรุงเทพมหานคร แต่ยังเสนอแผนพัฒนาจุดหมายตา ริมแม่น้ำเจ้าพระยาเช่นเดิม ส่วนการจะพิจารณาแผนงานดังกล่าว จะขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของคณะกรรมการอำนวยการโครงการ

โดยทีมผู้ออกแบบ ก็ยืนยันว่า แรงบันดาลใจในการออกแบบ ได้มาจากสถาปัตยกรรม “เจดีย์ทรงจอมแห” ซึ่งเป็นอุปกรณ์จับปลาของคนไทยริมน้ำ มาตั้งแต่ยุคโบราณ

เราจะไม่พูดถึงประเด็นที่ไทยเราไปลอกฝรั่งเขามาจริงหรือไม่ ตามที่คนไทยด้วยกันระบุ เพราะไม่มีใครยืนยันได้ ว่าเป็นเพราะความคิดพ้องกันในการออกแบบ หรือเป็นการลอกเลียน

แต่เราอยากพูดถึงประเด็น “สถาปัตยกรรมทรงจอมแห” ที่ฝ่ายผู้ออกแบบชาวไทยอ้างถึง ซึ่งรูปทรงเช่นนี้ เป็นสิ่งก่อสร้างที่คู่บ้านคู่เมืองไทยมาช้านาน

จอมแห เป็นอย่างไรขอได้โปรดดูรูปประกอบที่ 1 (ขอบคุณภาพประกอบทุกภาพ จากโซเชียลมีเดีย)

“แห” คือเครื่องมือหาปลาของคนไทย เป็นตาข่ายที่ถักร้อยติดกันคล้ายๆ ถุงจากปลายเล็กแล้วค่อยๆ กว้างออกมาก ตรงปากถ่วงด้วยโซ่เพื่อให้เกิดน้ำหนัก

ใช้เหวี่ยงลงน้ำ ปากแหก็จะกว้างออกไปเป็นรูปวงกลม ส่วนที่เป็นโซ่ก็จะหนักและจมน้ำอย่างรวดเร็ว ครอบปลาให้มาติดอยู่ในตาข่าย

เมื่อใช้งานเสร็จก็จะนำไปตากให้แห้ง กันความชื้นกันผุ การตากต้องแขวนให้สูง แล้วกางปากให้กว้าง บางที่ก็ค้ำด้วยไม้ หรือกองกับพื้น  เพื่อให้แห้งง่าย

การตากแหแบบนี้ ทำให้เกิดรูปทรงแหลมฐานกว้าง ส่วนที่ตกท้องช้างทำให้เกิดเส้นอ่อนโค้ง จึงเป็นที่มาของคำว่า “จอมแห” ดังรูป

สถูป-เจดีย์ ของไทย ส่วนใหญ่จะเป็นลักษณะยอดสูงเสียดฟ้า อันเป็นสัญลักษณ์ของการ (ทำดี) มุ่งสู่สวรรค์ มีฐานกว้าง และมีเส้นรอบนอกสอดคล้องกันอย่างที่เห็น จึงเรียกว่า “ทรงจอมแห” (รูปที่ 2)

ส่วนรูปต่อไป (รูปที่ 3) เป็นผลงานการออกแบบ “วิมานพระอินทร์” ที่ถูกวิจารณ์ว่าลอกฝรั่งมา

ทรงจอมแห มาจากไหน เดิมนั้นใครเป็นคนคิด เราเองก็ตอบไม่ได้ รู้แต่เพียงว่านายช่างไทยได้สร้างสิ่งก่อสร้างลักษณะนี้มานาน ตั้งแต่ยุคสุโขทัย มาจนถึงรัตนโกสินทร์

หากย้อนไปในอดีต “ชมพูทวีป” มีความรุ่งเรืองด้านวัฒนธรรมมาก่อนบ้านเรา การเผยแผ่ศาสนาสู่บ้านเมืองอื่นๆ ในยุคนั้น ได้นำเอาศิลปวิทยาการแขนงต่างๆ ติดมาด้วยโดยเฉพาะศิลปะที่เกี่ยวกับพุทธศาสนา มาตามสายวัฒนธรรมจนถึงภูมิภาคของบ้านเรา

ไทย พม่า มอญ เขมร ลาว ฯลฯ จึงไม่ได้รับเอาเฉพาะศาสนา แต่ยังรับเอาถึงวิธีการวาด การปั้น การก่อสร้าง แล้วจำต่อๆ กันไป ค่อยพัฒนาไปตามความเชื่อของตน  

ในยุคโบราณการเลียนแบบ เป็นองค์ความรู้ ที่รับช่วงสืบทอดโดยไม่มีใครว่า และไม่มีใครอ้างสิทธิ์เป็นเจ้าของแบบ

แม้แต่ในโลกปัจจุบัน เราก็ยังมองว่างานออกแบบสถาปัตย์ ที่อ้างว่ามีลิขสิทธิ์ (ใครจดสิทธิบัตรก่อน ก็ได้เป็นเจ้าของ) ก็ยังมีการลอกแบบอยู่ดี เพราะคนก็ยังสร้างบ้านมีหลังคา หรือสร้างตึกเป็นชั้นๆ ยังมีการตอกเข็มทำฐานรากเพื่อรับน้ำหนัก มีเสา มีคาน ฯลฯ ตามภูมิปัญญาที่คนรุ่นเก่าคิดไว้ ยังมีการทำโครงเหล็ก หรือแม้แต่การหล่อซีเมนต์ ที่ไม่ได้คิดขึ้นเอง

ฝรั่ง ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่ลอกงานของชาวตะวันออก ยุคก่อนฝรั่งทำงานศิลปะแบบเหมือนจริง แต่เอเซียทำงานเป็นกึ่งนามธรรม ซึ่งฝรั่งก็หันมาทำ “เซมิแอบสแตรค” หลังพวกเรา

ตะวันออกทำเจดีย์ยอดแหลม มาก่อนหอไอเฟล ที่ปารีส หรือก่อน เดอะ คริสตัล ไอแลนด์ ที่มอสโก แต่ไม่มีใครว่า

หรือแม้แต่ ถุงก๊อบแก๊บ ที่มีสีเขียวสีฟ้า สีชมพู ที่ขายอยู่แถวสำเพ็ง เราก็ทำมาก่อนของแบรนด์เนม ที่เขาอาจจะลอกเรา หรือคิดขึ้นเองแล้วพ้องกัน แต่ก็ไม่เห็นเป็นอะไร

เพียงแต่เสียดายเราคนไทย ไม่มีความภูมิใจในความเป็นคนไทยด้วยกัน สิ่งใดต่างชาติทำก็ว่าดี แต่ถ้าคนไทยด้วยกันทำกลับไม่อยู่ในสายตา

คนไทยนี้ใจกว้าง เราจะคอยปกป้องต่างชาติให้ได้รับความเป็นธรรมเสมอ แต่จะไม่ปกป้อง ถ้าต่างชาติเกิดลอกเลียนแบบของไทย.