Get Adobe Flash player

สังฆราชศาสน์ผดุงกรุงรัตนโกสินทร์ โดย พรโสภา เรียบเรียง

Font Size:

               ก่อนที่จะเริ่มเรื่องสังฆราช ใคร่จะหาความหมายของคำว่า “สงฆ์” ในหนังสือพจนานุกรมฉบับราชบันฑิตยสถานมาให้ท่านผู้อ่านบางท่าน หรือหลายท่านที่ไม่มีหนังสือฉบับนี้ได้ทราบกัน ดังนี้

สงฆ์        หมายถึง  ภิกษุในพระพุทธศาสนา ; ภิกษุตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไปประชุมกันเนื่องในกิจพิธี

สงฆ์        หมายถึง  สงฆ์ และสังฆ คำนี้มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาสเช่น

               สังฆกรรม              หมายถึง  กิจที่พระสงฆ์ตั้งแต่ 4 รูปขึ้นไปรวมกันทำภายในสีมา

               สังฆการี                 หมายถึง  เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่เกี่ยวกับสงฆ์ในงานหลวง

               สังฆเถระ                หมายถึง  ภิกษุผู้เป็นใหญ่ในพระสงฆ์หมู่หนึ่ง ๆ, ภิกษุผู้เป็นประธานในที่ประชุมสงฆ์

               สังฆทาน                หมายถึง  ทานที่ทายกถวายแด่สงฆ์ไม่เจาะจงเฉพาะองค์ใดองค์หนึ่ง, คู่กับบุคลิกทาน

               สังฆนายก              หมายถึง  หัวหน้าสงฆ์, ตำแหน่งหัวหน้าคณะสังฆมนตรีตาม พ.ร.บ. คณะสงฆ์ พ.ศ. 2484

               สังฆปาโมกข์          หมายถึง  หัวหน้าสงฆ์

               สังฆภัต                  หมายถึง  ข้าวที่ทายกถวายแด่สงฆ์ มักเรียกว่าข้าวสงฆ์ โดยปกติทายกนำอาหารไปถวายแด่สงฆ์ที่วัด และพระทำปุปโลกนกรรมแบ่งกัน

               สังฆเภท                 หมายถึง  การที่ภิกษุทำให้สงฆ์แตกหมู่แตกคณะออกไป, นับเป็นอนันตริยกรรมอย่างหนึ่งในอนันตริยกรรม 5

               สังฆมณฑล            หมายถึง  วงการคณะสงฆ์

               สังฆมนตรี              หมายถึง  ตำแหน่งพระเถระผู้รับผิดชอบในนโยบายของคณะสงฆ์ตาม พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2484

               สังฆราช                 หมายถึง  ตำแหน่งผู้เป็นใหญ่ในสังฆมณฑล

               สังฆสภา                หมายถึง  สภาสงฆ์ตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ. 2484

               สังฆาณัติ หมายถึง  คำสั่งแห่งสงฆ์

               สังฆาทิเสส             หมายถึง  ชื่ออาบัติหนักหมวดหนึ่ง รองจากปาราชิก

               สังฆานุสติ              หมายถึง การระลึกถึงคุณพระสงฆ์ เป็นกรรมฐานอย่างหนึ่ง

               สังฆาวาส               หมายถึง  บริเวณที่อยู่อาศัยของพระสงฆ์ ประกอบด้วย กุฏิ, หอฉัน, ศาลาการเปรียญ เป็นต้น

               สังฆาฏิ                   หมายถึง  ผ้าคลุมกันหนาวที่พระใช้ทาบบนจีวร ตามปรกติภิกษุใช้พับพาดบ่าซ้ายในพิธีสงฆ์

พระสังฆราช ถือเป็นประวัติศาสตร์โลก

               แต่ก่อนแต่ไรเราคงพูดกันถึงสมเด็จพระสังฆราชคงจะมีกันแทบทุกประเทศ โดยเฉพาะในประเทศที่มีประชาชน หรือพุทธศาสนิกชนชาวพุทธ และที่แน่ ๆ น่าจะมีในประเทศอินเดีย หรือไม่ก็ศรีลังกา พอมาอ่านหนังสือที่เกี่ยวข้องในเรื่องพุทธศาสนาแล้ว จึงได้รู้ว่า สมเด็จพระสังฆราชนั้นถือเป็นประวัติศาสตร์ของโลกเลยทีเดียว ก็เพราะสมเด็จพระสังฆราชมีเพียง 2 ประเทศเท่านั้น คือ ประเทศไทย และกัมพูชา เท่านั้น

               นอกจากนั้น สมเด็จพระสังฆราชไทยในราชทินนามสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก นับเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 19 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นเจ้าคณะใหญ่ คณะธรรมยุต ทรงดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระสังฆราชที่ยาวนานที่สุดถึง 24 ปี

รายพระนามสมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

ลำดับ

รายพระนาม

เริ่มวาระ              

สิ้นสุดวาระ

สถิต ณ

1

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ศรี)

2325

2337

วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร

2

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (ศุข)

2337

2359

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร

3

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (มี)

2359

2362

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร

4

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (สุก ญาณสังวร)

 

2363

2365

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร

 

5

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (ด่อน)

2365

2385

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร

6

สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (นาค)

2386

2392

วัดราชบูรณะราชวรวิหาร

7

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส  (พระองค์เจ้าวาสุกรี สุวัณณรังสี)

 

2394

2396

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

 

8

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์  (พระองค์เจ้าฤกษ์ ปญฺญาอคฺคโต)

2434

2435

วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร

 

9

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (สา ปุสฺสเทโว)

2436

2442

วัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

 

10

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส  (พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ)

2443

2464

วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร

 

11

สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์  (หม่อมเจ้าภุชงค์ ชมพูนุท สิริวฑฺฒโน)

 

2465

2480

วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

 

12

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (แพ ติสฺสเทโว)

 

2481

2487

วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร

 

13

สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์  (หม่อมราชวงศ์ชื่น นพวงศ์ สุจิตฺโต)

 

2488

2501

วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร

 

14

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (ปลด กิตฺติโสภโณ)

 

2503

2505

วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร

 

15

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (อยู่ ญาโณทโย)

 

2506

2508

วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร

 

16

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (จวน อุฏฐายี)

 

2508

2514

วัดมกุฏกษัตริยารามวรวิหาร

 

17

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (ปุ่น ปุณฺณสิริ)

 

2515

2517

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

 

18

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช  (วาสน์ วาสโน)

 

2517

2531

วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

 

19

สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช  (เจริญ สุวฑฺฒโน)

 

2532

2556

วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร

 

 

ภาพวาดสังฆราชไทย

               ไปรษณีย์ไทยได้จัดทำคอลเลคชั่นแสตมป์ส่วนตัว หรือ iStamp ชุดพิเศษ รวมภาพวาดสมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชกาลที่ 1 (พ.ศ. 2325) จนถึงรัชกาลปัจจุบัน (พ.ศ.2556) ทั้งสิ้น 19 องค์ ลำดับตามปี พ.ศ.ก่อนหลัง พร้อมตราสัญลักษณ์พระชันษา 100 ปี

               อยากจะบอกท่านผู้อ่านว่า ภาพ และแสตมป์ฉลองร้อยปีศรีศาสนามหาสังฆราชาครั้งนี้ หาที่ไหนไม่ได้อีกแล้ว เพราะการไปรษณีย์ได้รับอนุญาตจากพระโสภณคณาภรณ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร และเลขานุการมูลนิธีสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช เพื่อให้ประชาชนและพระพุทธศาสนิกชนได้สะสมเป็นที่ระลึก และเป็นสิริมงคลพร้อมกัน

               โดยเฉพาะพุทธศาสนิกชนให้ความสนใจใคร่รู้ “อยากทราบว่าตำแหน่งพระสังฆราชถูกเลือกโดยผู้ใด”

               การสถาปนาสมเด็จพระสังฆราชนั้นเป็นไปตาม พ.ร.บ. คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 มาตรา 7 ความว่า “พระมหากษัตริย์ทรงสถาปนาสมเด็จพระสังฆราชองค์หนึ่ง ในกรณีที่ตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชว่างลงให้นายกรัฐมนตรี โดยความเห็นชอบของมหาเถรสมาคมเสนอนาม สมเด็จพระราชาคณะผู้มีอาวุโสสูงสุด โดยสมณศักดิ์ ขึ้นทูลเกล้าฯ เพื่อทรงสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช

               ในกรณีที่สมเด็จพระราชาคณะผู้มีอาวุโสสูงสุดในสมณศักดิ์ไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้นายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของมหาเถรสมาคมเสนอนาม สมเด็จพระราชาคณะรูปอื่นลำดับรองลงมา และสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ขึ้นทูลเกล้าฯ ดังนั้น การสถาปนาสมเด็จพระสังฆราชจึงเป็นพระราชอำนาจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และย่อมแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาตามพระราชอัธยาศัยครับ

อ้างอิง     1.หนังสือ 99 คำถามเกี่ยวกับสมเด็จพระสังฆราชฯ เพื่อเทิดพระเกียรติ เมื่อครั้งฉลองพระชนมายุ 99 พรรษา

               2.นิตยสารแสตมป์ และสิ่งสะสม ตุลาคม 2556