Get Adobe Flash player

เมื่อสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงแจกพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ (ต่อ) โดย นพ.วิบูล วิจิตรวาทการ

Font Size:

 

(ความเดิมตอนที่แล้ว)

                ...ถ้าจะมีผู้โปรดให้ตามใจข้าพเจ้า ไม่ข่มเหง ข้าพเจ้าก็จะแจกญาติพี่น้องบุตรหลานเหลน ที่นับโดยวงศ์ใกล้บิดามารดาแลตัวข้าพเจ้า แลบ่าวไพร่เดิมของบิดามารดา แลตัวข้าพเจ้าบ้าง แลท่านทั้งหลายทั้งปวงที่มีคุณอุปการะ แลหลานของท่านพวกนั้นบ้าง บุตรภรรยาของข้าพเจ้าที่ควรนับถือบ้าง

                ถ้าได้ดังนี้ข้าพเจ้ามีความยินดี”

                ยังทรงวิตกว่าจะมีผู้คนครหานินทาว่า ทำไมไม่ใช้พระราชทรัพย์นั้นทำทานให้แก่พระภิกษุ ถวายวัดเสียแทน หรือใช้พระราชทรัพย์มาซ่อมแซมวัดต่าง ๆ ในกรุงสยามที่ปรักหักพัง จะดีกว่าเอาไปให้ลูกหลานและบ่าวไพร่ที่ใกล้ชิดสนิทสนม

                แต่พระองค์ก็ยังตัดสินพระทัยว่านี่เป็นสิ่งที่ทรงปรารถนาจะทำ ใครจะว่าอย่างไรก็ช่าง ต้องการจำทำแต่เดี๋ยวนี้ เพราะถ้าสิ้นพระชนม์ไปแล้วจะไว้ใจใครแจกจ่ายพระราชสมบัติส่วนพระองค์อย่างถูกพระทัยก็ยากเต็มที

                และในตอนท้ายของการประกาศนี้ ก็ทรงกล่าวว่าทรัพย์สมบัติของหลวงแท้ ๆ คือของพระเจ้าแผ่นดินองค์ก่อน ๆ ที่ตกทอดมาถึงพระองค์ พระองค์มิได้นับหรือถือเข้าว่าเป็นพระราชสมบัติส่วนพระองค์ มิได้เคยแตะต้อง เพียงแต่ให้เก็บไว้ในพระคลังตามเดิม ขออย่าให้ผู้ใดคิดว่าพระองค์จะเอาสมบัติหลวงมาแจกจ่าย

                ตอนสุดท้ายของประกาศจึงมีใจความว่า

                “ก็เมื่อผู้อื่นที่เห็นว่าควรอย่างอื่น เป็นต้นว่าพระสงฆ์แลคนที่ถือศาสนากล้าจะติเตียนข้าพเจ้า ว่าอยากจะสละแล้ว ทำไมไม่ถวายพระสงฆ์ ทำไมไม่ถวายวัด ทำไมไม่สร้างวัด ไม่ซ่อมแซมวัด ปล่อยให้วัดหักพังอยู่ในกรุงนอกกรุง แลอื่น ๆ ก็ดี

                ใครจะว่าอย่างไร ใครจะหมายอย่างไร ข้าพเจ้าดูเหมือนคาดใจถูกอยู่แล้ว แต่ก็ไม่สมัครทำอย่างท่านทั้งหลายทั้งปวงคิด สมัครจะแจกกันเสียอย่างว่านี้อย่างเดียว

                ก็ถ้าจะนิ่งไว้ต่อถึงเวลาที่จะไม่ได้อยู่กับทรัพย์แล้ว จึงจะให้แจก เมื่อกำลังน้อยวาสนาน้อย แล้วกลัวจะไม่ได้ดังใจก็จะเป็นที่เกิดความโกรธ ความเสียใจในปลายมือ หรือจะให้ไว้ใจแก่ผู้อื่นให้แจก ก็ไม่มีที่ไว้ใจ ครั้งนี้จึงหักใจแจกเสียเอง

                แต่ที่แจกไปแล้วเป็นแต่ทอง นาก เงิน ทุนบ้าง คิดราคาสองพันชั่งมีเศษมากๆ เกือบสามพันชั่งแล้ว ยังเหลืออยู่บ้างเล็กน้อยก็ยังจะแจกต่อไปอีก

                แลต้องคิดจ่ายเสียในการครั้งนี้บ้างก็หลายร้อยชั่ง แต่นี้ต่อไปข้างหน้า ถ้าข้าพเจ้ายังอยู่ ทรัพย์ที่ยังมีอยู่ในมือเล็กน้อยก็ดี หรือยังติดลูกหนี้อยู่อีกหลายร้อยชั่งก็ดี หรือจะได้มาแต่ไหนอีกก็ดี ข้าพเจ้าขอรับประทานใช้บ้างเล็กน้อยในการที่ต้องการ คือทำบุญให้ทานทำบ้านทำเรือนให้ลูกเลื่อนฯ

                นอกนั้นก็สุดแต่ท่านผู้หลักผู้ใหญ่จะบังคับเทอญ จะให้สร้างบ้านสร้างเมือง หรือช่วยจ่ายในราชการแผ่นดิน หรือการทำนุบำรุงพระศาสนา หรือเพิ่มเติมในท้องพระคลังที่เก็บสำหรับแผ่นดิน ก็จะยอมทำตามทุกประการ

                ถ้าราชทรัพย์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งอยู่ในที่ใดก็ดี ข้าพเจ้าไม่รับประทานเลย เมื่อหายหกตกหล่นไปเสียบ้างด้วยเหตุต่างๆ  ไม่เต็มตามบัญชี ข้าพเจ้าจะรับใช้ ของที่ยังอยู่พร้อมขาดไปไม่มากนักแจ้งอยู่แก่พนักงานแล้ว

                ขอรับประทานให้มีที่เก็บไว้ที่รวบที่รวมให้ห่างให้ไกลจากพระที่นั่งที่ข้าพเจ้าอยู่ แลคลังเป็นที่ไว้เงินไว้ทองของข้าพเจ้า

                ถ้าท่านผู้ใดสงสัยว่าข้าพเจ้ายังกยอกไปข้างไหน หรือพระสงฆ์ก็ดี เจ้านายขุนนางก็ดี ก็ให้เชิญมาดูตรวจเอาเถิด ของยังเต็มอยู่หมด ข้าพเจ้าไม่ได้ยกยอกเอามาใช้สอย นอกจากจ่ายทำวัดของท่านที่ยังค้างอยู่ ดั่งท่านรับสั่งนั้นเลย

                แต่ซึ่งข้าพเจ้าแจกเงินทองวุ่นวายในครั้งนี้ จะเป็นที่ท่านผู้หลังผู้ใหญ่หรือใคร ๆ อื่น ๆ เห็นว่าทำผิด ๆ คิดผิด ๆ ไป หรืออย่างไรก็ไม่ทราบเลย

                อนึ่งท่านผู้หลักผู้ใหญ่ซึ่งมีความดีเป็นคุณแก่ข้าพเจ้าแต่เดิมมาจนบัดนี้ แลเป็นกำลังในที่ว่าราชการรักษาแผ่นดินอยู่นั้นก็ดี บ่าวไพร่ซึ่งเป็นคนข้างเคียงของข้าพเจ้าเอง ที่นับถือข้าพเจ้าจริง ๆ ไม่ได้ดูหมิ่นดูแคลนข้าพเจ้า เหมือนอย่างคนเป็นอันมากดั่งว่าแล้วนั้นก็ดี ยังอยู่ยั่งยืนเป็นปรกติตลอดมาเหมือนตัวข้าพเจ้า

(อ่านต่อฉบับหน้า)