Get Adobe Flash player

วันอาสาฬหบูชา โดย พรชัย ภู่โสภา

Font Size:

ความสำคัญ – เพื่อระลึกถึงวันที่พระพุทธเจ้าทรงประกาศศาสนาเป็นครั้งแรก เมื่อวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี แคว้นกาสี พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเทศนาเพื่อโปรดปัญจวัคคีย์ เมื่อพระพุทธเจ้าทรงเทศนาธรรมจบ โกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม ทูลขอบวชเป็นพระภิกษุองค์แรกในพระพุทธศาสนา ทำให้วันนี้มีพระรัตนตรัยครบ 3 องค์ ได้แก่ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ สรุปความได้ว่ามีเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นในวันอาสาฬหบูชา ดังต่อไปนี้

1.พระพุทธเจ้าทรงประกาศศาสนาพุทธเป็นครั้งแรก

2.เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาเป็นครั้งแรก ชื่อว่า “ธัมมจักกัปปวัตนสูตร” อันมีใจความเกี่ยวกับอริยสัจ 4 เป็นผลให้บังเกิด “พระธรรม”

3.เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศธัมมจักกัปปวัตนสูตรโปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ท่าน โกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม ทูลขอบวชเป็นสาวกให้พระพุทธศาสนา เป็นผลให้บังเกิด “พระสงฆ์”

4.เมื่อเหตุการณ์เกิดขึ้นตามลำดับข้างต้น เป็นผลให้พระพุทธศาสนาครบพระรัตนตรัยอันประกอบด้วย พระพุทธ พระธรรม และ พระสงฆ์

ประวัติ – เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ก่อนพุทธศักราช 45 ปี ณ ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม แคว้นมคธ และได้ทรงประทับ ณ ที่นั้นตลอดระยะเวลา 7 สัปดาห์ พระองค์ทรงใคร่ครวญถึงผู้ที่พระองค์จะแสดงธรรมโปรด ในครั้งแรกนั้นทรงระลึกถึงอาฬารดาบส และ อุทกดาบส ผู้เคยสั่งสอนความรู้ขั้นฌาณให้แก่พระองค์มา แต่ท่านทั้งสองเสียชีวิตไปก่อนแล้ว จึงทรงระลึกถึงปัญจวัคคีย์ คือ โกณฑัญญะ วัปปะ ภัททิยะ มหานามะ และอัสสชิ ผู้ที่เคยมีอุปการคุณแก่พระองค์ ทรงทราบด้วยพระฌาณว่า ฤาษีทั้ง 5 นั้น มีอุปนิสัยแก่กล้าสามารถบรรลุธรรมได้ จึงเสด็จออกจากต้นมหาโพธิ์ ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม เดินทางไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี แคว้นกาสี เสด็จไปถึงในตอนค่ำของวันขึ้น 14 ค่ำ เดือนอาสาฬหะ

ในเช้าของวันขึ้น 15 ค่ำ พระองค์จึงทรงแสดงธัมมจักกัปปวัตนสูตร อันเป็นธรรมเทศนากัณฑ์แรกที่แสดงโปรดปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ธรรมที่ทรงแสดงในวันนั้นเป็นธรรมที่เมื่อปฏิบัติแล้วจะพ้นจากทุกข์ทั้งปวง คือ อริยสัจ 4 หรือความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ

เมื่อจบพระธรรมเทศนา ท่านโกณฑัญญะก็ได้ดวงตาเห็นธรรม ว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นมีความดับเป็นธรรมดา พระพุทธเจ้าทรงทราบว่าโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรมสำเร็จเป็นโสดาบันแล้ว จึงทรงอุทานว่า “อัญญาสิ วะตะ โภ โกณฑัญโญ อัญญาสิ วะตะ โภ โกณฑัญโญ” หมายถึงโกณฑัญญะรู้แล้วหนอ โกณฑัญญะรู้แล้วหนอ อันเป็นเหตุให้ท่านโกณฑัญญะได้รับนามว่า “อัญญาโกณฑัญญะ” ท่านโกณฑัญญะได้ทูลขอบวช พระพุทธเจ้าทรงบวชให้ท่านอัญญาโกณฑัญญะด้วยวิธีแบบเอหิภิกขุอุปสัมปทา ทำให้พระสงฆ์องค์แรกเกิดขึ้นในพระพุทธศาสนา และส่งผลให้พระรัตนตรัยครบองค์ 3 ได้แก่ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

ปฐมเทศนา – ในวันอาสาฬหบูชานั้น พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา ชื่อว่า “ธัมมจักกัปปวัตนสูตร” ใจความในปฐมเทศนา เป็นเรื่องเกี่ยวกับสุดโต่ง 2 ประการ ที่ไม่ควรประพฤติมากที่สุด ได้แก่

1.อัตตกิลมถานุโยค หมายถึง การทรมานตนให้ได้รับความลำบาก

2.กามสุขัลลิกานุโยค หมายถึง การหมกมุ่นอยู่ในกาม

ต่อจากนั้นพระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงธรรมในเรื่อง อริยสัจ หรือความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ ได้แก่

1.ทุกข์ หมายถึง สิ่งที่ทนอยู่ได้ยาก ความทุกข์สามารถแยกออกเป็น 2 ลักษณะ ได้แก่

1.1)สภาวทุกข์ คือทุกข์ประจำที่ทุกคนต้องได้รับอยู่ มี 3 ประการ ได้แก่

-การเกิด ได้แก่ การเกิดนั้นเป็นต้นเหตุของความทุกข์ทั้งหลาย

-การแก่ ได้แก่ การที่สังขารเสื่อมลงไปตามกาลเวลา

-การตาย ได้แก่ เนื่องจากบุคคลส่วนใหญ่ยังหลงในกิเลส จึงต้องการที่จะอายุยืน ไม่ต้องการสิ้นชีวิต

1.2)ปกิณกทุกข์ คือ ทุกข์จรมา ซึ่งแตกต่างกันไปตามกรรมของบุคคลนั้นๆ มีทั้งหมด 8 ประการ ได้แก่

-โสกะ หมายถึง ความเศร้าโศก เศร้าใจ

-ปริเทวะ หมายถึง การร้องไห้คร่ำครวญ

-ทุกขะ หมายถึง ความไม่สบายกาย เจ็บป่วย หรือบาดเจ็บ

-โทมนัส หมายถึง ความไม่สบายใจ

-อุปยาสะ หมายถึง ความคับแค้นใจหรือตรอมใจ

-อัปปิยสัมปโยคะ หมายถึง การพบเห็นสิ่งที่ไม่รัก

-ปิยวิปโยค หมายถึง การพรัดพรากจากสิ่งที่รัก

-อิจฉาวิฆาตะ หมายถึง ความไม่ได้ดังปรารถนา

2.สมุทัย หมายถึง เหตุที่ทำใหเกิดทุกข์ สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ลักษณะ ได้แก่

2.1)กามตัณหา หมายถึง ความต้องการในรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส ที่น่าใคร่ น่าปรารถนา และน่าพอใจ

2.2)ภวตัณหา หมายถึง ความต้องการอยากได้ อยากมี และอยากเป็น

2.3)วิภวตัณหา หมายถึง ความต้องการที่จะไม่มีและไม่เป็น เช่น เมื่อถูกกำหนดให้ได้รับตำแหน่งหนึ่งแต่ไม่พอใจ พยายามที่จะหนีไปให้พ้นจากตำแหน่งนั้นๆ

(อ่านต่อฉบับหน้า)