Get Adobe Flash player

พระสุนทรโวหารผลงานนิทาน โดย พรโสภา เรียบเรียง

Font Size:

     ผลงานนิทานแต่งไว้       รวมห้า  เรื่องเอย

โคบุตร พระอภัย ไชยสุริยา    กล่าวนั้น

ลักษณวงศ์ สิงหไตรภพ หา    อ่านก่อน  เล่านา

เรื่องแต่ละตอนยาวสั้น          สุขซึ้ง ตรึงใจ

                ครั้งก่อน ท่านผู้อ่านคงจะได้สัมผัสนิทาน ซึ่งพระสุนทรโวหาร หรือสุนทรภู่ ผู้เป็นกวีเอกในยุคของวรรณคดีไทยไปแล้ว จากนิราศ 8 เรื่อง ซึ่งแต่ละเรื่องมีความไพเราะ สนุกสนาน ไม่ว่าจะในด้านประวัติศาสตร์ สภาพภูมิประเทศ บ้านเมือง ตลอดจนวิถีชีวิตความเป็นอยู่ ตลอดจนการเดินทาง ซึ่งท่านผู้อ่านจำต้องไปหาอ่านฉบับเต็มเรื่องแล้วจะได้คำตอบเหล่านี้

                จากผลงานประเภทนิราศ ก็มาถึงประเภทนิทาน ท่านสุนทรภู่ได้แต่งไว้ รวม 5 เรื่อง อันได้แก่

  1. โคบุตร

    นิทานเรื่องแรกของสุนทรภู่ แต่งขึ้นเพื่อถวายเจ้านายในพระราชวังหลังพระองค์หนึ่ง เป็นเรื่องเกี่ยวกับ โคบุตร ซึ่งเป็นลูกของพระอาทิตย์ และนางอัปสร โดยฝากเลี้ยงไว้กับพญาราชสีห์ และนางไกรสร ครั้นเจริญชันษา โคบุตรซึ่งได้รับความวิเศษจากพระอาทิตย์คือ แหวน และสังวาล ตลอดจนใบยาวิเศษ ที่สามารถจะชุปชีวิตคนตายให้มีชีวิตได้จากราชสีห์

    ต่อจากนั้นจึงเป็นเรื่องราวการผจญภัยของโคบุตร ดังที่จะได้นำตามกลอนมาตอนหนึ่ง ซึ่งเป็นตอนท้ายที่โคบุตรมีพระมเหสีสองคน คือ นางอำพันมาลา และมณีสาคร ซึ่งนางอำพันมาลาเห็นโคบุตรรักนางมณีสาครไปมากกว่าตน จึงทำเสน่ห์ให้โคบุตรหลงรักตน แต่อรุณกุมารได้แก้ไขเสน่ห์ โคบุตรโกรธมากถึงกับสั่งประหาร แต่อรุณกุมารขอร้องไว้ โคบุตรจึงขับไล่นางอำพันมาลาออกจากวัง ดังกลอนที่ว่า

    โฉมอำพันมาลาน้ำตาไหล                    เห็นชาวในพระสนมมาคับคั่ง

    ค่อยหยุดยืนฝืนองค์ทรงประทัง                เหลียวมาสั่งสาวสวรรค์กำนัลใน

    จงปกป้องครองกันเป็นผาสุก                  อย่ามีทุกข์เศร้าสร้อยละห้อยไห้

    เรามีกรรมจำลาเจ้าคลาไคล                  หักพระทัยออกจากทวารา

  2. พระอภัยมณี

    นิทานเรื่องนี้ถือว่าเป็นผลงานชิ้นเอกของสุนทรภู่ แถมในบางตอนท่านแต่งหาเงินเพื่อประทังชีวิตขณะที่กำลังตกยาก ซ้ำบางตอนก็แต่งเพื่อถวายเจ้านายที่ให้การอุปการะ

    สำหรับนิทานพระอภัยมณีนี้ มีความยาวถึง 64 ตอน เป็นนิทานที่มีเนื้อหาสนุกสนาน ตื่นเต้น เร้าใจ เต้ฒไปด้วยจินตนาการของท่านสุนทรภู่ในเรื่องที่แปลกประหลายเหนือจริง เป็นที่ถูกใจผู้ที่ได้ฟังได้อ่าน อีกทั้งบางตอนมีข้อคิดสอนใจ ในปัจจุบันทางกระทรวงศึกษาธิการได้นำตอนต่าง ๆ ของพระอภัยมาใส่ไว้ในแบบเรียน เนื่องจากเป็นนิทานที่มีคุณค่าในหลาย ๆ ด้าน

    พระอภัยมณี เป็นเรื่องราวการผจญภัยของพระอภัยมณี และศรีสุวรรณน้อชาย ทั้งสองถูกขับล่าออกจากเมือง เนื่องจากพระอภัยมณีไปเรียนวิชาการเป่าปี่ ส่วนศรีสุวรรณไปเรียนวิชากระบี่กระบอง ทำให้ท้าวสุทัศน์ และพระนางปทุมเกสร พระบิดาและพระมารดา เกิดความไม่พอพระทัยจนขับไล่ออกจากเมือง แล้วพระอภัยมณีถูกนางผีเสื้อสมุทรจับตัวไป (ไม่รู้ไปทำอะไร) จนเกิดลูกด้วยกันคนหนึ่งชื่อว่า สินสมุทร และหนีออกมากับนางเงือก (พระอภัยมณีก็ทำแบบเดียวกับนางผีเสื้อ)  แล้วมีลูกด้วยกันอีกหนึ่งคน ชื่อว่า สุดสาคร ต่อมาก็ได้พบกับนางสุวรรณมาลี และนางละเวง จนเกิดเป็นกลอนพรรณา อันมีความไพเราะเป็นที่นิยมมาก (จนเป็นเพลงอมตะที่แทบทุกคนทุกท่านร้องได้) ดังนี้

    ถึงม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร     ไม่สิ้นสุดความรักสมัครสมาน

    แม้เกิดในใต้หล้าสุธาธาร       ขอพบพานพิศวาสไม่คลาดคลา

    แม้เนื้อเย็นเป็นห้วงมหรรณพ   พี่ขอพบศรีสวัสดิ์เป็นมัจฉา

    แม้เป็นบัวตัวพี่เป็นภุมรา      เชยผกาโกสุมปทุมทอง

    เจ้าเป็นถ้ำอำไพขอให้พี่         เป็นราชสีห์สมสู่เป็นคู่สอง

    จะติดตามทรามสงวนนวลละออง   เป็นคู่ครองพิศวาสทุกชาติไป

    เป็นสัจจังหวังจิตสนิทถนอม        งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว

    จงโอนอ่อนผ่อนตามความอาลัย    ให้ชื่นใจเสียรู้แล้วเถิดแก้วตา

  3. พระไชยสุริยา

    นิทานเรื่องนี้ท่านสุนทรภู่แต่ขึ้นประมาณปี พ.ศ. 2383 – 2385 ขณะที่บวชเป็นพระอยู่ที่วัดเทพธิดาราม โดยแต่งเป็นกาพย์ ซึ่งแทรกความรู้เกี่ยวกับภาษาไทย ในเรื่องของมาตราตัวสะกดแม่ต่าง ๆ เช่น แม่กก กง กน กด กบ และเกย เป็นต้น นอกจากนั้นยังได้สอดแทรกคติธรรมต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์อีกด้วย

    ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำรัสให้พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) แต่งตำราภาษาไทยขึ้น ท่านได้นำกาพย์พระไชยสุริยามาแทรกไว้ในหนังสือมูลบทบรรพกิจ ซึ่งเป็นแบบเรียนเล่มแรกในทั้งหมด 6 เล่ม

    นิทานพระไชยสุริยา เป็นเรื่องราวของพระไชยสุริยากษัตริย์ ครองเมืองด้วยความสงบเรียบร้อยมาโดยตลอด จนกระทั่งวันหนึ่งมีน้ำท่วมจนบ้านเมืองล่มสลายไป พระไชยสุริยาพร้อมกับพระนางสุมาลีพระมเหสี และนางกำนันหนีลงเรือ แต่ก็ถูกพายุพัดจนเรือแตก คลื่นได้ซัดพระไชยสุริยา และพระนางสุมาลีเข้าฝั่ง ทั้งสองต้องเดินทางอยู่กลางป่าจนได้พบกับฤาษีตนหนึ่ง ฤาษีได้บอกถึงสาเหตุที่ทำให้บ้านเมืองพังพินาศว่า ด้วยข้าราชสำนักทั้งหลายประพฤติชั่ว รับสินบน ไม่รักษาความยุติธรรม ฟ้าดินจึงลงโทษให้ได้รับความเดือดร้อน ฤาษีได้แนะนำให้พระไชยสุริยา และพระนางสุมาลี รักษาศีลปฏิบัติธรรม ต่อมาทั้งสองพระองค์ได้ออกบวช และบำเพ็ญธรรมจนสิ้นพระชนม์ชีพ

    ดังกาพย์ที่แทรกความรู้ภาษาไทย แม่กง ตอนหนึ่ง ดังนี้

    กลางไพรไก่ขันบรรเลง       ฟังเสียงเพียงเพลง                  ซอเจ้งจำเรียงเวียงวัง  

    ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดัง     เพียงฆ้องกลองระฆัง            แตรสังข์กังสดาลขานเสียง  

    กะลิงกะลางนางนวลนอนเรียง            พระยาลอคลอเคียง               แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง  

    ค้อนทองเสียงร้องป๋องเป๋ง  เพลินฟังวังเวง                        อีเก้งเริงร้องลองเชิง  

    ฝูงละมั่งฝังดินกินเพลิง          ค่างแข็งแรงเริง                       ยืนเบิ่งบึ้งหน้าตาโพลง  

    ป่าสูงยูงยางช้างโขลง            อึงคะนึงผึงโผง                      โยงกันเล่นน้ำคล่ำไป

  4. ลักษณวงศ์

    นิทานคำกลองเรื่องนี้เริ่มด้วย ลักษณวงศ์ พระโอรสของท้าวพรหมทัต และนางสุวรรณอำภา ครั้งหนึ่งทั้งสามาได้ออกประพาสป่า ขณะที่ทั้งสามกำลังบรรทมอยู่นั้น มีนางยักษ์ตนหนึ่งมาพบท้าวพรหมทัต และเกิดหลงรัก จึงแปลงตนเป็นสาวงาม ทำให้ท้านพรหมทัตหลงใหล จนสั่งให้ประหารนางสุวรรณอำภาและลักษณวงศ์ แต่เพชรฆาตสงสารจึงปล่อยตัวทั้งสองไป

    ต่อจากนั้น เป็นเรื่องการผจญภัยของลักษณวงศ์ และของนางทิพย์เกสร ดังกลอนตอนหนึ่ง ดังนี้

    พอสิ้นแสงสุริยาในอากาศ                     ก็โอภาสจันทร์แจ่มจำรัสฉาย

     น้ำค้างโรยโปรยปรายกระจายพราย  พระพายชายพัดเชยรำเพยพาน

     เสาวคนธ์หล่นโรยมารื่นรื่น                                 เจ้าพลิกฟื้นวรองค์น่าสงสาร 

     ไม่เห็นองค์มารดายุพาพาล                  ยิ่งแดดาลเดือดดิ้นอยู่โดยเดียว 

  5. สิงหไตรภพ

    นิทานสิงหไตรภพเรื่องนี้ ท่านสุนทรภู่เริ่มแต่งตอนต้นของเรื่องประมาณต้นรัชกาลที่ ๒ และแต่งต่อในตอนท้ายขณะที่บวชอยู่ ณ วัดเทพธิดาราม เพื่อถวายเจ้าฟ้าอาภรณ์ตอนหนึ่ง และถวายกรมหมื่นอัปสรเทพสุดา ฯ อีกตอนหนึ่ง

    สิงหไตรภพเป็นนิทานพื้นบ้านอีกเรื่องหนึ่งของท่านสุนทรภู่ โดยเดินเรื่องให้ สิงหไตรภพ เป็นโอรสของท้าวอินณุมาศ เจ้าเมืองโกญจา และนางจันทร์แก้วกัลยาณี พระมเหสี ทั้งสองได้รับบุตรจอมโจรสลัดมาเลี้ยงเป็นโอรสบุญธรรมชื่อว่า คงคาประลัย คงคาประลัยนี้เป็นคนพาลตามนิสัยของบิดา

    วันหนึ่งคงคาประลัยได้ก่อกบฏยึดอำนาจภายในเมือง เนื่องจากเกิดความโกรธแค้นที่พ่อถูกฆ่าตาย และอิจฉาพระโอรสที่อยู่ในครรภ์ของนางจันทร์แก้วกัลยาณี ทำให้กษัตริย์ทั้งสองต้องหนีออกจากเมืองไปอาศัยอยู่ในป่าและให้กำเนิดพระโอรส ต่อมาพราหมณ์เทพจินดาได้ลักพาตัวสิงหไตรภพไป ด้วยพราหมณ์เทพจินดาผู้เป็นบุตรของพราหมณ์วิรุณฉาย ซึ่งสามารถทำนายเหตุการณ์ล่วงหน้าได้ทราบว่าจะมีผู้มีบุญลงมาเกิด ก่อนตายได้สั่งพราหมณ์เทพจินดาบุตรชายให้ตามหาเด็กชายที่มีลักษณะตามตำรา

    วันหนึ่งพราหมณ์เทพจินดาและสิงหไตรภพได้พบยักษ์ชื่อพินทุมาร และอาศัยอยู่กับพินทุมารจนโต เมื่อสิงหไตรภพเติบโตจึงได้ขโมยใบไม้วิเศษที่เมื่อกินเข้าไปแล้ว สามารถแปลงกายเป็นสัตว์ได้ แล้วเรื่องราวของการผจญภัยของสิงหไตรภพ ดังที่จะคัดมาตอนหนึ่ง ที่ว่าด้วย

     

     ซึ่งสัจจังที่ตั้งเมตตาจิต                          มิได้คิดแสร้งเสกอุเบกษา

     ด้วยเลี้ยงคงคาประลัยจนใหญ่มา        ทั้งเวลากินนอนไม่ร้อนรน

     มันกลับขวิดคิดร้ายทำลายล้าง            ฆ่าผู้สร้างสืบสายฝ่ายกุศล

     เสียชีวิตก็เพราะคิดเมตตาคน               ทั้งสากลจงเห็นเป็นพยาน 

ผลงานของท่านสุนทรภู่ที่เหลือประเภทสุภาษิต 3 เรื่อง ประเภทบทละคร 1 เรื่อง ประเภทเสภา 2 เรื่อง และประเภทเห่กล่อม 4 เรื่อง ค่ะ