Get Adobe Flash player

ผีไทยเยือนถิ่นวันฮัลโลวีนที่แอลเอ โดย พรโสภา

Font Size:

 

       ตุลาคมสามสิบเอ็ดนี้                     น่ายิน

ร่วมปล่อยผี Halloween             พี่น้อง

การท่องเที่ยวนำผีตาโขนบิน                    มาร่วม

ทั้งแปลกทั้งน่ารักทั้งต้อง                         พรั่งพร้อมวัฒนธรรมไทย

เกริ่นนำ

                ยังไม่ทันจะสิ้นเดือนกันยายน จะเห็นแคตตาล๊อคจากสิ่งพิมพ์โฆษณาขายสินค้าไปวางตามอพาร์ตเมนต์ โดยเฉพาะสื่อทีวี แฟชั่นการแต่งกายวันฮัลโลวีน ยิ่งเป็นของเด็ก ๆ จะมีมากกว่าผู้ใหญ่ ยิ่งไปกว่านั้นสถานบันเทิงกำลังออกแบบ และตกแต่งสถานที่ เพื่อรองรับและเชิญชวนไปร่วมสนุกร่วมท้าทายกับความแปลก ความน่ากลัว ตลอดจนความสนุกสนานให้สมกับวันฉลองเทศกาลปล่อยผี Halloween

                        โปรดระวัง แม่บ้านที่ปล่อยให้คุณผู้ชายไปตามลำพัง จะเจอผีสาว ๆ จับตัวไว้ เดี๋ยวจะหาว่า หล่อไม่เตือน!!!

                        ผีไทย ชื่อ ผีตาโขน

                ผีตาโขน แม้สตรีเพศจะแต่งกายสวมหน้ากาก ก็คงไม่เรียก ผียายโขน คงเรียก ผีตาโขน เช่นเดียวกัน เพราะเป็นชื่อเฉพาะ

                ผีตาโขน มรดกแผ่นดินศรีสองรัก และ

                ผีตาโขน เป็นการละเล่นพื้นบ้านที่เป็นความงดงามทางวัฒนธรรมไทย

                อยากจะบอกกับท่านผู้อ่านว่า ดินแดนที่มีผีตาโขนน่ะ เมื่อประมาณที่ผู้เขียนอายุได้เบญจเพศ เสมือนเป็นดินแดนลับแล ทุรกันดาร ไม่ใคร่จะมีใครกล่าวถึง อยู่ห่างไกลตามเจริญเกินกว่าที่จะเดินทางไปถึงได้โดยสะดวก ทั้งยังจะขึ้นชื่อว่า เป็นสถานที่ลงโทษเนรเทศเหล่าข้าราชการที่ประพฤติมิชอบด้วย

                หลาย ๆ ปัญหาหลากหลายประการ และหลายคนพยายามเปลี่ยนชื่อจังหวัดเลย ให้เป็นจังหวัดศรีสองรักบ้างละ (ตามชื่อพระธาตุศรีสองรัก) หรือจังหวัดเชียงคาน (ปัจจุบันคือชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดเลย) บ้าง ด้วยเห็นว่าชื่อจังหวัดเลยนั้น ไม่ไพเราะ และความหมายก็ไม่ดี แต่จนแล้วจนรอด ก็ยังใช้ชื่อ จังหวัดเลย อยู่จนทุกวันนี้

                ตรงข้ามกับปัจจุบัน แม้ว่าจะคงชื่อ จังหวัดเลย ใครที่คิดว่าจะผ่านเลยไป เห็นทีว่าจะต้องคิดใหม่ เพียงจะเอ่ยว่า เลยมีอุทยานแห่งชาติ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า รวมกันถึง 5 แห่ง จะบอกให้

  1. อุทยานแห่งชาติภูกระดึง

  2. อุทยานแห่งชาติภูเรือ

  3. อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า

  4. อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ

  5. เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง

ที่ตั้งของตัวเมืองเลยมีพื้นที่ที่มีลักษณะเหมือนก้นกะทะ คือ เป็นแอ่งที่ล้อมรอบด้วยพื้นที่สูง ด้านตะวันตกเป็นเขตภูเขาสูง ในเขตตะวันตกนี้เองที่เป็นแหล่งกำเนิดของการละเล่นผีตาโขน ซึ่งก็คืออาณาบริเวณของอำเภอด่านซ้าย ที่ใคร ๆ ก็กล่าวขวัญถึง

                ผีตาโขน หนึ่งในงานบุญพระเวส หรืองานบุญหลวง

                ขึ้นชื่อว่า ผีตาโขน นั้นเป็นส่วนหนึ่งของงานบุญพระเวส หรืองานบุญหลวง ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย เป็นการรวมเอางานบุญพระเวส หรือ ฮีกเดือนสี่ และงานบุญบั้งไฟ หรือฮีกเดือนหก มารวมเข้าไว้เป็นงานเดียวกัน

                ตามตำนานกล่าวว่า พระธาตุศรีสองรักเป็นที่สิงสถิตดวงวิญญาณชายหนึ่งคู่หนึ่งซึ่งรักกันมาก แต่ถูกฝ่ายผู้ใหญ่กีดกัน ทำให้ทั้งสองต้องหนีไปซ่อนตัวอยู่ภายในอุโมงค์จนเสียชีวิตอยู่ด้วยกันที่นั่น ต่อมาฝ่ายชายถูกเรียกว่าเจ้าพอกวน ส่วนฝ่ายหญิงมีชื่อว่า เจ้าแม่นางเทียม ซึ่งชาวบ้านพากันเชื่อว่า ดวงวิญญาณเจ้าพ่อกวน และเจ้าแม่นางเทียม คอยเฝ้าดูแลรักษาองค์พระธาตุศรีสองรักอยู่ตลอดเวลา

                ครั้งต่อมานานเข้า ๆ มีคนตายมากขึ้น ๆ ตามอายุขัย ชาวบ้านจึงเชื่อว่า ดวงวิญญาณผู้ล่วงลับเหล่านี้ไปขอเป็นบริวารเจ้าพ่อกวน และเจ้าแม่นางเทียม ครั้งถึงงานบุญพระเวส ดวงวิญญาณดังกล่าวก็จะออกมาช่วยทำพิธีแห่แหนพระอุปคุต เพื่อให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุข และสร้างความเป็นสิริมงคลให้แก่หมู่บ้าน

                ชื่อประเพณีผีตาโขนนี้ เพี้ยนมาจากคำว่า ผีตามคน คือ เป็นผีที่ติดตามคนมาร่วมพิธีงานบุญ เพื่อรอการแผ่เมตตาอุทิศส่วนบุญกุศลให้ตนหลังเสร็จสิ้นงานบุญ โดยยึดถือความเชื่อในมหาเวสสันดรชาดก ที่ว่า

                เมื่อพระเจ้ากรุงสัญชัยแห่งนครสีพี ได้เสด็จไปยังเขาวงกต พร้อมกับชาวเมืองเพื่อทูลเชิญพระเวสสันดร และพระนางมัทรีให้ลาผนวช เพื่อกลับมาครองราชสมบัติ พระเวสสันดรทรงย้อนระลึกถึงอดีตทรงใช้ชีวิตอย่างยากเข็ญในป่า จึงทรงประกาศให้ชาวเมืองที่มาอยู่ในบริเวณป่า จัดงานมหรสพรื่นเริงกันให้เต็มที่

                ด้วยเดชะพระบารมีเมตตาธรรมแห่งพระองค์บันดาลถึงสรรพสัตว์ และดวงวิญญาณที่เร่ร่อนต่างพากันอาลัยที่พระองค์จะเสด็จนิวัตสู่นคร จึงติดตามขบวนมาส่งเสด็จ

                ผีตามคน  ผีตามขน  ผีตาโขน

                คำว่า ผีตามคน จึงเกิดขึ้นนับแต่นั้น ซึ่งต่อมาก็เพี้ยนเป็น ผีตามขน  ผีตาโขน มาจนกระทั่งทุกวันนี้

                ผู้ที่จะมาเป็น ผีตาโขน เดินแห่ในขบวนพิธีนั้น ส่วนใหญ่จะเป็นผู้ชายในวัยเด็ก หรือวัยรุ่น เครื่องแต่งกาย และหน้ากากได้รับการตกแต่งด้วยสีสันลวดลายแปลกตา ซึ่งในส่วนของวิธีทำนั้น จะได้กล่าวในตอนต่อไป

                ประเพณีงานบุญพระเวสของชาวด่านซ้าย จังหวัดเลย จัดขึ้นที่วัดโพนชัยกำหนดให้มีงาน 3 วัน เช่นเดียวกับของจังหวัดอื่นๆ ในภาคอีสาน อาจแตกต่างกันในรายละเอียดปลีกย่อยบางส่วนเท่านั้น และที่สำคัญก็คือ มีผีตาโขนเพิ่มเข้ามาสร้างความสนุกสนานครื้นเครง อีกทั้งยังโดดเด่น เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น เพราะไม่มีที่ใดทำเลียนแบบ

                หากใครได้มีโอกาสได้ไปยังอำเภอด่านซ้ายในวันนั้น จะเห็นได้ว่าถนนทุกสายคราคร่ำไปด้วยผีตาโขน นับร้อยที่พากันยักย้ายส่ายสะโพกโยกคลอนไปมาอยู่ตลอดเวลา ซึ่งลีลาการเต้นของผีตาโขนไม่มีจังหวะหรือท่าเต้นที่แน่นอนตายตัว (จำกัดท่า ว่างั้นเถอะ)

                ส่วนเครื่องประกอบจังหวะในการเต้นของผีตาโขน ก็คือ หมากกะแหล่ง ซึ่งมีลักษณะคล้ายกระดิ่งที่ใช้แขวนคอโคกระบือ บางทีก็ใช้กระป๋องใส่ก้อนหิน หรือผูกกระพรวน ผีตาโขนจะนำหมากกะแหล่งมาผูกติดกับบั้นเอว หรือแขวนคอ เพื่อให้เกิดเสียงดังตามจังหวะการเดินแบบขย่มตัว ผีตาโขนตัวหนึ่งๆ จะมีหมากกะแหล่งห้อยไว้กี่อันก็ได้ไม่มีกำหนด

                การละเล่นชนิดต่าง ๆ เหล่านี้ จะมีการเล่นสัญลักษณ์เครื่องเพศร่วมด้วยเช่นเดียวกับผีตาโขน ด้วยเหตุผลที่ว่าในชุมชนกสิกรรมของไทยนั้น เครื่องเพศถือเป็นสัญลักษณ์ของการเกิดและความอุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านจึงเชื่อว่าการเล่นในสัญลักษณ์นี้ จะช่วยให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล บ้างก็มีความเชื่อว่าจะช่วยไล่ภูตผีปีศาจ หรือบ้างก็เชื่อว่า เป็นอุบายล่อหลอกให้หมู่มารหลงระเริงจนลืมขัดขวางงานบุญ ทำให้งานดำเนินไปด้วยดี

                หน้ากากผีตาโขนน้อยใหญ่

ผีตาโขน แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือผีตาโขนน้อย และผีตาโขนใหญ่

1.หน้ากากผีตาโขนน้อย หรือผีตาโขนเล็กนี้ เป็นหน้ากากที่ชาวบ้านนิยมทำกันมากที่สุด เนื่องจากมีรูปแบบดั้งเดิมที่ทำต่อ ๆ กันมา ทั้งยังสามารถจิตนาการสร้างสรรค์ลวดลาย และสีสันให้วิจิตรงดงามได้หลากหลายไม่จำกัด กล่าวกันว่า เป็นผลงานศิลปะที่ไม่มีอิทธิพลภายนอกเข้ามาเกี่ยวข้อง ปัจจัยในการสร้างสรรค์ล้วนเกิดจากธรรมชาติรอบตัว แล้วถ่ายทอดสู่รุ่นลูกรุ่นหลานมาเนิ่นนาน

                หน้ากากผีตาโขนน้อย ยังสามารถจำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ ประเภทหวดนึ่งข้าวเหนียวคว่ำ และประเภทหวดนึ่งข้างเหนียวหงาย สำหรับประเภทนี้เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลาย จนกลายเป็นเอกลักษณ์ของหน้ากากผีตาโขนอย่างแท้จริง

2.ผีตาโขนใหญ่ มีลักษณะเป็นหุ่นขนาดใหญ่ สูงประมาณ 2.5 เมตร ขึ้นรูปด้วยการสานไม้ไผ่ทั้งตัว ใบหน้ากว้างประมาณ 60-70 เซ็นติเมตร เป็นรูปไข่ ประกอบด้วยตา จมูก ปาก และผม แล้วตกแต่งด้วยสี และผ้าทั้งตัว โดยเฉพาะผีตาโขนใหญ่นี้จะต้องทำเป็นคู่ชาย-หญิงเสมอ ข้อสำคัญผีตาโขนใหญ่ฝ่ายหญิงต้องใช้กะลาเย็บติดทำเป็นหน้าอกด้วย ที่ขาดไม่ได้เลยก็คือต้องทำเครื่องเพศทั้งชายและหญิงติดไว้

                นี่เป็นเพียงเรื่องราวเพียงเสี้ยวส่วนหนึ่งของผีตาโขน การละเล่นพื้นบ้านที่เป็นความงดงามทางวัฒนธรรมไทย และผีตาโขนนี่แหละที่เป็นมรดกแผ่นดินศรีสองรักของจังหวัดเลยเขาละ นะจะบอกให้

ขอบคุณภาพจาก ป้า  MAM เวปพันทิพ

ขอบคุณภาพจาก  คุณตุ่ม ท.ท.ท.