Get Adobe Flash player

มงคล 108 ในพระพุทธบาทลักษณะ โดย พรโสภา

Font Size:

ทว่ากันตามหลักฐานในพระไตรปิฎก ความคิดเรื่อง “มงคล” ในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าทรงเน้นที่ “มงคล 38 ประการ” ซึ่งเป็นข้อปฏิบัติตนโดยที่ไม่ได้ทรงตรัสถึงสิ่งที่เป็นมงคล หรือสัญลักษณ์ที่เป็นมงคลแต่ประการใด (ดังได้นำเสนอในสิ่งมงคลน่ารู้คู่วัดโพธิ์ ตอนที่ 3)

 

                จาก หนังสือที่ระลึกพระราชพิธียกจุลมงกุฎ และสมโภชพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี พุทธศักราช 2542 (กรุงเทพฯ กรมศิลปากร, 2542) หน้า 26 ความตอนหนึ่งว่า

                “ใน ช่วงพุทธศตวรรษที่ 8-9 พระพุทธบาทในสมัยอมราวดี จึงเริ่มมีลายมงคล 8 ประการ คือ คันฉ่อง ขอช้าง ปลาคุ่ ตรีรัตน หม้อน้ำ ศรีวัตสะ สวัสดิกะ และวัฑฌมาน”

                และ จากหนังสือมงคล 108 ในรอยพระพุทธบาท (อรรถคถา พุทธปาทลกขณ) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พิมพ์พระราชทานในงานพระราชทานเพลิงศพ พระเทพวัชรธรรมาภรณ์ (สุรพงส์ จานวโร) ป.ธ. 5 ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันศุกร์ที่ 26 มีนาคม พุทธศักราช 2540 (กรุงเทพฯ สำนักราชเลขาธิการ 2540) หน้า 2 ความตอนหนึ่งว่า

                “...ใน ภายหลังได้มีผู้รจนาขยายความ “มงคล 108ในพระพุทธบาท” ในชื่อว่า “คัมภีร์พุทธบาทลักษณะ” แต่ไม่ปรากฎชื่อผู้แต่ง และยุคสมัยที่แต่ง คัมภีร์พุทธบาทลักษณะที่พบในปัจจุบันเป็นฉบับใบลาน อักษรขอม ภาษาลาลี จารขึ้นตั้งแต่ พ.ศ. 2292 ตรงกับรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศแห่งกรุงศรีอยุธยา...”

มงคล 108 ฝ่าพระบาทพระพุทธไสยาส วัดพระเชตุพนฯ

(ภาพ 2-4)

คัมภีร์อธิบายภาพ

นอกจากคำอธิบายภาพฝ่าพระบาทพระพุทธไสยาส วัดพระเชตุพนฯ ใน 108 มงคลข้างต้นนั้น ยังปรากฎในคัมภีร์ต่าง  ๆ เช่น

คัมภีร์ มหาวัสตุ อวทาน ฉบับภาษาสันสกฤต กล่าวว่า ในพระพุทธบาท จะปรากฏ จักร (ธรรมจักร) สวัสดิกะ แล้วยังมีภาพดอกบัวที่ฝ่าพระหัตถ์ และพระพุทธบาท

คัมภีร์ ลลิตวิสตระ ภาษาสันสกฤต กล่าวว่า ในพระพุทธบาทจะประกอบไปด้วย สวัสดิกะ นันทยาวรรต และสหัสรารจักร

คัมภีร์ ภัทรกัลปิกะ ภาษาทิเบต กล่าวว่า ในพระพุทธบาทจะมีภาพหม้อน้ำ สวัสดิกะ และนันทยาวรรต

คัมภีร์ ราษฎรปาลปริปฎจฉา นาม มหายานสูตร ภาษาสันสกฤต และทิเบต กล่าวว่า ที่ฝ่าพระหัตถ์ของพระพุทธเจ้าจะมีรูปสวัสดิกะ และจักร

คัมภีร์ ศรีศากยสิงหะ-โสตตระ ภาษาสันสกฤต กล่าวว่า ในพระพุทธบาท จะมีภาพจักร ที่ฝ่าพระหัตถ์จะมีรูปจามร และจักร

คัมภีร์ พุทธวงศ์ ภาษาบาลี กล่าวว่า ในพระพุทธบาท จะมีรูปจักร ธช (ธง) วชิระ ปฏากา วัฑฒมาน และอังกุศ

คัมภีร์ อปทาน ภาษาบาลี กล่าวว่า ในพระพุทธบาท มีรูปจักร อังกุศ ธช ในนรสีหคาถา ภาษาบาลี กล่าวว่า ในพระพุทธบาท จะประกอบไปด้วย จักร จามร ฉัตร เป็นต้น

                        สำหรับ ในหลักฐานทางโบราณคดีนั้น พระพุทธบาท เป็นสัญลักษณ์แทนองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ปรากฎในประเทศอินเดียว ตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 5-6 เป็นต้นมา พระพุทธบาทที่สร้างขึ้นในสมัยแรกนี้ยังไม่ปรากฎภาพสัญลักษณ์มงคลแต่ประการใด

(โปรดติดตามตอนความหมายในสิ่งมงคล 108)