Get Adobe Flash player

ปวดเข่า โดย รุจิรัตน์ โททาริ

Font Size:

เมื่อเดือนที่แล้วดิฉันได้อีเมล์จากแฟนคอลัมน์ในเมืองไทย เขียนมาถามเรื่องปวดเข่าว่าเธอควรผ่าตัดหรือไม่เธอเล่นโยคะได้ 3 เดือนเริ่มรู้สึกเจ็บเข่า ทุกครั้งที่โยคะเสร็จจะเดินกระเผลกมาก ต้องยืนสักแปบถึงเดินต่อได้ ไปหาหมอหลังเอ็กซ์เรย์หมอบอกว่าเธอเริ่มจะเป็นข้อเข่าเสื่อมเนื่องจากขาโก่งต้องผ่าเข่าทางบ้านเห็นด้วยกับการที่จะทำขาโก่งให้ตรงเพราะคุณแม่ของเธอเข่าเสื่อมและทรมานมาก เธอกลัวว่าหลังผ่าตัดจะเล่นโยคะได้ดีเหมือนเดิมหรือไม่เธออายุ 32 ปีน้ำหนักดีได้สัดส่วน คอลัมน์ฉบับนี้เราคุยกันเรื่องโยคะกับเข่า

โรคข้อเข่าเสื่อม

โรคข้อเข่าเสื่อมมักจะเป็นมากในผู้สูงอายุเนื่องจากใช้งานมาก และคนอ้วนเพราะข้อเข่าต้องรับน้ำหนักและแรงกดทับมากขึ้น หรือเป็นโรคต่างๆเช่น รูมาตอยด์ ไขข้อ เป็นต้น นอกจากนั้นมักเกิด จากข้อเข่าอักเสบ  จากการบาดเจ็บ หรือการเล่นกีฬา รวมโยคะเช่น

  • การเคล็ดตึงอักเสบของกล้ามเนื้อ มาจากเล่นกีฬาเนื่องจากวอร์มอัพหรือไวน์ดาวน์ไม่พอหรือหักโหม

  • ข้อเข่าบวม เรียก“เบเค่อร์ ซิสท์”เนื่องจากมีน้ำในถุงมาก มักจะเจ็บด้านหลังเข่าจะเป็นๆหายๆเกิดจากความเมื่อยล้าและความตึงเครียดของกล้ามเนื้อเข่า

  • เส้นเอ็น “ลิกกาเม๊นท์”อักเสบ มักมาจากเล่นกีฬา  จะปวดทางด้านหน้าของหัวเข่าทำให้เดินลำบาก มักเกิดกับนักวิ่งและนักปั่นจักรยานหรือแม้เดินขึ้นบันไดมากๆ นั่งยองๆมากๆ

  • กระดูกอ่อน“คาร์ทิเลจ” หรือหมอนรองกระดูก “มินิสคัส” ฉีกขาด  มักเกิดในขณะเล่นกีฬา เมื่อมีการหมุนตัวบิดข้อเข่าอย่างรวดเร็ว จะรู้สึกปวดทั้งภายในและนอกข้อ

  • กระดูกสะบ้าเคลื่อน

หมายเหตุ เส้นเอ็น “ลิกกาเม๊นท์”กระดูกอ่อน“คาร์ทิเลจ”หมอนรองกระดูก “มินิสคัส” เหล่านี้ ซ่อมแซมตัวเองได้แต่ช้า

 

โครงสร้างและกลไกการทำงานของเข่า

ก่อนอื่นเรามาทำความเข้าใจโครงสร้างและการทำงานของเข่า เพื่อจะได้รู้จักสรีระตัวเอง ถ้าคุณรู้จักร่างกายคุณเอง คุณจะรู้สึกทันทีเมื่อมีอะไรผิดปกติในร่างกาย คุณจะพอรู้สาเหตุและพยายามแก้ที่ต้นเหตุ  ถ้าเราไม่ได้เป็นโรคร้ายแรงอะไร และถ้าสุขภาพเราแข็งแรง ร่างกายเราจะสามารถฟื้นฟูและซ่อมแซมมันเองได้

ข้อเข่า ประกอบด้วยกระดูก 4 ชิ้น โปรดดูรูป 1 โครงสร้างของเข่าท่อนบนคือกระดูกต้นขา “ฟีเม่อร์” (Femur)ท่อนล่างมีกระดูก 2 ชิ้นคือกระดูกหน้าแข้ง “ทิเบีย” (Tibia) และกระดูกน่อง “ฟิบูล่า” (Fibula)ตรงกลางคือกระดูกสะบ้า “พาเทลล่า” (Patella) หรือ“นีแค็ป” (Knee Cap) กระดูกสะบ้าปกป้องกระดูกเข่าทั้งสามตรงที่กระดูกมารวมกันเรียก ข้อต่อหรือ“จ๊อยนท์” (Joint) ซึ่งทำให้เราสามารถเคลื่อนไหวขาได้ นอกจากนี้ยังมีกระดูกอ่อนเรียก“คาร์ทิเลจ” (Cartilage) และหมอนรองกระดูกเรียก“เมนิสคัส” (Meniscus)ห่อหุ้มส่วนกลางของสะบ้าทั้งด้านในและด้านนอกอีกช่วยในการเคลื่อนไหวและช่วยลดแรงกระแทกในขณะที่มีการเคลื่อนไหวในโพรงข้อต่อมีเยื่อบุที่ทำหน้าที่ขับน้ำไขข้อเรียก “ซิโนเวี่ยล ฟลูอิด” (Synovial fluid)ช่วยหล่อลื่นหัวเข่าและป้องกันไม่ให้เข่าเสียดสีมีเส้นเอ็นยึดกระดูกกับกระดูกเรียก เอ็นลิกกาเม๊นท์ (Ligament)และมีเส้นเอ็นยึดกระดูกกับกล้ามเนื้อเรียก เอ็นเท็นดอน (Tendon) กล้ามเนื้อ “มัสเซิล” (Muscle)ทำหน้าที่ประคอง (support)ให้ความเสถียร (stable) และช่วยในการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อใหญ่มี 3 มัด คือ กล้ามเนื้อขาด้านหน้า “คว๊อดดริเซ็พ” (Quadriceps) กล้ามเนื้อขาด้านหลัง “แฮมสตริง” (Hamstring) และกล้ามเนื้อน่อง “แกสตร๊อกนิเมียส” (Gastrocnemius)กล้ามเนื้อที่สำคัญที่สุดสำหรับข้อเข่าคือ กล้ามเนื้อหน้าโคนขาเหนือหัวเข่าด้านใน เรียก “แวสตัสมิดีอาลิส” (Vastusmedialis) ซึ่งจะทำงานได้สูงสุดต่อเมื่อหัวเข่าเหยียดเกือบสุด   ถ้ากล้ามเนื้อนี้อ่อนแรงลงจะเป็นสาเหตุให้ข้อเข่าอักเสบ

กลไกการทำงานของข้อเข่าดูรูป 1, 2คุณจะเห็นได้ว่าตรงที่กระดูกท่อนบน(Femur) และล่าง (Tibia) ต่อกัน มันเหมือนกระดูกทั้งสองวางซ้อนกันเฉยๆ ข้อต่อเข่าเป็นข้อต่อแบบบานพับ “ฮินจ์ จ๊อยนท์” (Hinged Joints)มีเพียงเอ็นยึดเหนี่ยว จึงลิมิตการเคลื่อนไหว เพียงเหยียดและพับ เท่านั้นซึ่งต่างจากข้อต่อสะโพก (กระดูกเชิงกราน) ระหว่างสะโพกและขารูป 3ซึ่งเป็นข้อต่อแบบฝังลึกเข้าไป คล้ายลูกกลมฝังในเบ้าเรียก“บอล และซ็อกเก็ต” (Ball and Socket)ซึ่งคุณสามารถเคลื่อนไหวได้ทุกทิศ คุณสามารถเปิดหน้าขาไปข้างๆ หมุน บิด เหยียด และพับ ได้ อาการปวดเข่าจึงเกิดขึ้นได้ง่ายเมื่อเล่นกีฬาหรือโยคะ  เพราะน้ำหนักอาจไปที่เข่ามากไป หรือถ้าหัวเข่าบิด ฉะนั้นโอกาศที่ เอ็นลิกกาเม๊นท์  กระดูกอ่อน และ หมอนรองกระดูก จะขาดได้ง่าย

กลไกการทำงานของสะบ้า การทำงานปกติของกระดูกสะบ้าคือ มันจะเลื่อนไปตามร่องในกระดูกท่อนบน (Femur) อย่างราบรื่น แต่ถ้ากระดูกสะบ้าเคลื่อนหรือ “ตกร่อง” (ซึ่งเกิดขึ้นบ่อย) มันก็จะไปบดกระดูกอ่อนที่อยู่ปลายหัวเข่าทำให้เข่าไม่เสถียร ทำให้เกิดอาการปวดเข่า และเป็นสาเหตุให้กระดูกอ่อนบางลง ข้อดีคือ กระดูกอ่อนสามารถสร้างตัวเองกลับคืนได้แต่ช้า ปัญหาคือถ้าคุณไม่แก้ไขการขาดดุลดึงของกล้ามเนื้อกระดูกสะบ้าก็จะยังคงบดกระดูกอ่อนไปเรื่อยๆเร็วกว่าที่ร่างกายเราจะสร้างกระดูกอ่อนมาใหม่ได้ทัน

สรีระที่เป็นปัญหาของเข่า

ลักษณะ Y เชปของเข่าข้อต่อสะโพกมีความกว้างกว่าหัวเข่าในท่ายืนตรง จะเป็นลักษณะy เชป ดูรูป 4 และ 5ทำให้การเกร็งของกล้ามเนื้อหน้าขา “คว๊อดดริเซ็พ” (Quadriceps)ไม่เท่ากัน แรงจะตกไปกล้ามเนื้อต้นขาด้านนอก “แวสตัส แลทเทอร์ราลิส” (Vastuslateralis) มากกว่ากล้ามเนื้อด้านใน กล้ามเนื้อต้นขาด้านนอกจะแข็งแกร่งขึ้นจากการใช้งานมากเกินไป  ส่วนกล้ามเนื้อส่วนกลาง “แวสตัส มิดิอาลิสท์” (Vastusmedialis) มีแนวโน้มที่จะอ่อนแอ และยังมีแนวโน้มที่ ดึงกระดูกสะบ้าหัวเข่าให้หมุนออกไปด้านนอกด้วย

หัวเข่าไฮเปอร์เอ็กซ์เต็นด์ (Hyperextended knee) คือ อาการข้อต่อเคลื่อนเกินหมายถึงอาการที่ข้อต่อมีความยืดหยุ่นมากกว่าปกติ จึงทำให้ข้อต่อยืดและบิดได้มากขึ้นมักจะเป็นจุดเสียของผู้ทำโยคะ(เช่นดิฉัน) เพราะสามารถยืดขาไปได้มากเกินไป โดยปกติเอ็นยึดจะมีคุณสมบัติยืดหยุ่น เมื่อมีแรงตึงจะค่อยๆ ยืดออกเล็กน้อย และกลับสภาพเดิมเมื่อไม่มีแรงตึง  แต่หากแรงตึงมากเกินจุดหนึ่งหรือถูกทิ้งไว้จนเกินระยะเวลาหนึ่งเอ็นจะไม่สามารถกลับสภาพเดิม ถ้าเอ็นถูกยืดมากเกินไป ข้อต่อก็จะอ่อนแอลงและมีแนวโน้มจะเกิดข้อเคลื่อนในอนาคต

วกกลับมาคำถามในอีเมล์  ผู้ถามอายุยังน้อย น้ำหนักพอดี เพียงแต่มีสรีระขาโก่ง ดิฉันเองก็ขาโก่งมากค่ะ และเข่าข้างขวาก็หมุนออกเป็นผลให้ลักษณะเท้าขวาบิดเข้าทำให้ทิ้งน้ำหนักไปที่หัวนิ้วโป้ง เรียก “เท้าโพรเนท” (Pronated foot) เป็นผลให้เป็นตาปลา และขาขวายัง “หัวเข่าไฮเปอร์เอ็กซ์เต็นด์” อีก ทำให้ดิฉันหลงคิดว่าตัวเองตัวอ่อนมาก ขาสามารถอ้าได้สุดๆ ตั้งแต่เรียนโยคะและสรีระ (Anatomy) ก็มาทำความรู้จักร่างกายและสรีระตัวเองมากขึ้น ดิฉันปรับท่าโยคะต่างๆ เช่นงอเข่านิดๆ เวลาเข้าท่าดาวน์ด๊อก และทำท่าสามเหลี่ยม และตอนนี้ดิฉันใส่รองเท้าที่มี archsupport ยี่ห้อ Orthaheelดิฉันไม่คิดว่าการผ่าตัดจะช่วยให้ขาตรงนอกจากนี้การผ่าตัดบริเวณข้อเข่าจะเป็นสาเหตุให้ข้อเข่าอักเสบกลับมาได้อีก และเมื่อข้อเข่าอักเสบก็จะทำให้กล้ามเนื้อหัวเข่าอ่อนแรงลง และเมื่อกล้ามเนื้อหัวเข่าอ่อนแรงก็จะเป็นสาเหตุให้ข้อเข่าอักเสบได้ สรุป มันก็จะวนเวียนกลับไปกลับมาอย่างนี้ค่ะ

ฉบับหน้า ดิฉันจะเขียนเรื่อง วิธีบริหารแก้เข่าเสื่อม และท่าโยคะต่างๆที่ถ้าทำถูกวิธี จะช่วยแก้แต่ถ้าทำไม่ถูกก็จะทำให้ปวดเข่ามากขึ้น