Get Adobe Flash player

อ่าวคุ้งกระเบน จันทบุรี โดย... วัลลภา ดิเรกวัฒนะ

Font Size:

เรื่องราวเกี่ยวกับโครงการต่างๆ ของ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร มีมากมายกว่า 4 พันโครงการ ผู้เขียน เคยได้มีโอกาสเยี่ยมชม และได้เคยได้นำมาเล่าสู่กันฟังเมื่อหลายปีก่อน และในช่วงเวลาของความสูญเสียที่พระองค์เสด็จสู่สวรรคาลัย พวกเรามีจิตมุ่งมั่นที่จะเดินตามคำสอนของพ่อ และเริ่มศึกษาค้นคว้า “ศาสตร์พระราชา” ว่า “พ่อ” ได้ทำอะไรไว้บนแผ่นดิน เพื่อพสกนิกรของพระองค์

ความประทับใจและซาบซึ้งกับพระราชหฤทัยเอื้ออาทรของในหลวง ที่ทรงถือว่าทุกข์สุขของราษฎรประดุจดังทุกข์สุขของพระองค์ โครงการฯ กว่าสามพันโครงการ ทรงช่วยเหลือเหล่าพสกนิกรให้พ้นจากความยากจน สู่ความพออยู่ พอกิน นับตั้งแต่พระองค์ขึ้นครองราชย์ เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ทรงมีพระราชปณิธานที่พระราชทานเป็นปฐมบรมราชโองการ...

“เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม”      

ตลอดระยะเวลาอันยาวนาน พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปทุกหนทุกแห่ง ทุกพื้นที่ในประเทศไทย ทรงดูแลทุกข์สุขของประชาชน ในครั้งนี้ทำให้พวกเราเข้าใจอย่างลึกซึ้งกับคำที่ว่า...หยาดพระเสโทตกต้องทั่วผืนแผ่นดินไทย...

ขอยืนยันว่า เป็นการเขียนด้วยความรู้สึกปิติ ปรารถนาให้คนไทยในต่างแดนพาลูกหลาน ชวนเพื่อนชาวต่างชาติไปชม ทุกแห่งหนเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่พวกเราไม่ค่อยทราบ บรรยากาศท่ามกลางธรรมชาติที่หาไม่ได้ในเมืองหลวง มีทั้งรีสอร์ท โรงแรม ที่พัก ร้านอาหารไทยที่สุดยอดของความอร่อยเต็มไปหมด

...วันพุธที่  4  มีนาคม เวลา 7.20 น. เดินทางไปยังจันทบุรี ศูนย์การศึกษาพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดจันทบุรี เพื่อรับประสบการณ์ตรงที่ไม่ได้อ่านจากในตำราแล้ววาดฝันไปตามประสา เวลาผ่านไปสองชั่วโมง ผ่านอำเภอแกลง จังหวัดระยอง รถหยุดที่ตลาดข้างทาง พวกเรายินดีปรีดาที่ได้เห็นผลไม้ไทย ขนุน มะพร้าวอ่อน น้อยหน่า มะม่วงฯลฯ

น้อยหน่าหนังลูกเบ้อเริ่มผิวขาวเกลี้ยงเกลา  คนขายบอกว่ารุ่งขึ้นก็กินได้แล้ว ทั้งเชียร์ทั้งรับรองคุณภาพ เราก็เชื่อว่าเมื่อสุกแล้ว รสชาติต้องหวานชื่นใจแน่นอน ก็เลยซื้อเสีย 3 ลูก ใส่ถุงไว้แล้วคอยจับดูอย่างทะนุถนอม วันรุ่งขึ้นก็ยังไม่สุก หนึ่งวันก็แล้ว สองวัน สามวัน ถึงวันที่ 4 นิ่มหนึ่งลูก แต่ปรากฏว่ารูปร่างได้ที่ก็จริงแต่อายุยังน้อย อ่อนเยาว์ด้วยรสชาติที่จืดสนิท ผิดหวังที่เฝ้ามาตั้งหลายวัน สู้ข้าวเกรียบว่าวของโปรดไม่ได้ กี่ปีๆๆ ก็ยังกรอบเหมือนเดิม....

ถึงอ่าวคุ้งกระเบน เวลา 10.50 น. เข้าไปในอาคาร มองไปที่ฝาผนังขวามือด้านบน มีพระราชดำรัส ความว่า...เมื่อจะทำงาน อย่าหยิบยกเอาความขาดแคลนเป็นข้ออ้าง จงทำงานท่ามกลางความขาดแคลนให้บรรลุผล จงทำด้วยความเต็มใจและซื่อสัตย์...

...เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2524 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินประกอบพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระองค์ทรงดำริกับผู้ว่าราชการจังหวัดจันทบุรี ให้จัดตั้งศูนย์ศึกษา พัฒนาเขตพื้นที่ชายทะเล ผสมผสานการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์อย่างเต็มที่,   ทำการศึกษา สาธิต พัฒนาการเพาะเลี้ยงและการประมงชายฝั่ง

จัดสรรพื้นที่ป่าชายเลนเสื่อมสภาพให้ราษฎรประกอบอาชีพทำนากุ้ง การเพาะเลี้ยงชายฝั่ง, ส่งเสริมพัฒนาด้านเกษตรและสังคมควบคู่ไปกับการพัฒนาด้านอื่นๆ, อนุรักษ์ป่าไม้ชายเลน สภาพแวดล้อมธรรมชาติของอ่าวคุ้งกระเบนและพื้นที่โดยรอบ

พระองค์ทรงเน้นเป็นพิเศษ ในการพัฒนาเขตที่ดินชายทะเลและพัฒนาการเพาะเลี้ยงชายฝั่ง ได้ทรงพระราชทานเงินที่ราษฎรจังหวัดจันทบุรี ร่วมทูลเกล้าฯ ถวายโดยเสด็จพระราชกุศล ทรงมอบให้เป็นทุนเริ่มดำเนินการโครงการฯ 

ทางหน่วยราชการได้ร่วมกันกำหนดพื้นที่ในตำบลคลองขุด อำเภอท่าใหม่ ตั้งศูนย์การพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน เมื่อปี 2525 มีศูนย์กลางบริเวณพื้นที่รอบอ่าวคุ้งกระเบน ครอบคลุมทั้งบริเวณชายฝั่งทั้งพื้นดินและพื้นน้ำ ประมาณ 4,000 ไร่ และพื้นที่รอบนอก บริเวณเขตตำบลคลองขุด และตำบลสนามไชย อ.ท่าใหม่ รวมทั้งพื้นที่ใกล้เคียงที่เป็นเขตเกษตร เขตหมู่บ้านประมง ตั้งอยู่เรียงรายตลอดแนวชายฝั่งทะเล     

...คุณจินดา มัยกุล ผู้อำนวยการการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนฯ ให้การต้อนรับ ส่วน คุณสายเมือง วิรยศิริ  ที่ปรึกษาด้านการพัฒนา สำนักงาน กปร. ให้รายละเอียดว่ามีหลักการ 5-6 ประการ ความรวดเร็ว การพึ่งตนเอง ที่สำคัญยิ่ง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวใช้คำว่าปรับภูมิสังคม ต้นกำเนิดของศูนย์ศึกษาการพัฒนา เป็นความแตกต่างในสองลักษณะ กายภาพ ภูมิภาค และความแตกต่างทางด้านสังคมวิทยา ซึ่งผลงานการพัฒนาสิ่งต่างๆ จากในอดีตจนถึงปัจจุบัน ได้เปลี่ยนจากหน้ามือเป็นหลังมือ

สำหรับท่านสายเมือง กงสุลใหญ่ฯ ได้ขอให้คัดเลือกโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่ทาง กปร.เห็นว่าประสบความสำเร็จในความหมายที่ว่า ทำเสร็จเรียบร้อยแล้ว มีผลประโยชน์ต่อชุมชนอย่างเต็มที่และชัดเจน ไม่ว่าเป็นการพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ให้ดีขึ้น สิ่งแวดล้อมที่เสื่อมโทรมไปกลับคืนมา จะเห็นว่าที่อ่าวคุ้งกระเบน ป่าชายเลนได้กลับมาอย่างสมบูรณ์ 

คุณประจวบ ลีรักษาเกียรติ นักวิชาการประมง ระดับชำนาญการพิเศษ บรรยายว่า ที่เรียกว่าอ่าวคุ้มกระเบน เมื่อมองลงมาจากด้านบน เวลาน้ำลง น้ำจะไหลมาปากอ่าว ในอดีตพื้นที่ตรงนี้ครอบคลุมไปด้วยป่าชายเลน สังคมพืชและสิ่งมีชีวิตต่างๆ เกิดขึ้นในภูมิประเทศร้อนชื้น บริเวณชายฝั่งทะเล มีดินเลนและน้ำทะเลท่วมถึงพันธุ์ไม้ยืนต้นคือโกงกางเป็นสำคัญ นอกจากนั้นก็มีประสัก หรือ พังกาหัวสุม แสมทะเล ลำพูทะเล โปรง ตะบูน ผาด ตาตุ่มทะเล สำมะงา ฯลฯ ป่าชายเลนนิยมเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ป่าโกงกาง”

เนื่องจากป่าชายเลนเกิดขึ้นริมฝั่งทะเล และพันธุ์ไม้ในป่ายเลนมีระบบรากพิเศษที่ทนทานต่อคลื่นลมทะเล และยืนอยู่บนพื้นเลนที่หลวม ไม่มั่นคงได้ ทำให้เป็นบ้านของสิ่งมีชีวิตชายฝั่งทะเลนานาชนิด ได้อาศัยเรือนรากหลบภัยและแพร่พันธุ์วางไข่ อนุบาลลูกอ่อน ตลอดจนหาอาหารซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ ที่ไหลมากับน้ำจืดบนบก ผสมปนเปกับน้ำทะเล ในบริเวณน้ำท่วมถึงของพื้นป่าชายเลน

ปัญหาก็คือป่าชายเลนถูกบุกรุกเพื่อเอาที่ไปทำรีสอร์ท ถ้าไม่แก้จะมีผลกระทบกับการดำรงชีวิตของชาวบ้าน พอเสื่อมโทรมก็มีผลกับการประมง การเกษตรก็มีน้ำทะเลเอ่อล้นท่วมเข้าไปถึง จึงได้เลือกพื้นที่ตรงนี้เพื่อศึกษา พัฒนาและสาธิตให้กับเกษตรกรหรือผู้ที่สนใจเข้ามาศึกษาดูงาน ศูนย์ฯ ได้น้อมนำพระราชดำริของพระองค์มาปฏิบัติในการพัฒนาด้านการประมงและการเกษตร เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎร ส่งเสริมการอนุรักษ์และจัดการบริเวณชายฝั่งอย่างยั่งยืน เสร็จแล้วก็พัฒนากิจกรรมที่นำไปสู่การท่องเที่ยว เป็นการกระจายรายได้ให้กับชาวบ้าน รูปแบบเป็นการอนุรักษ์เพื่อพัฒนาควบคู่กันไป

อ่าวคุ้งกระเบนก็คือซุปเปอร์มาร์เก็ตท้องถิ่น ให้กับชาวบ้านมาขุดหาหอยหมู หอยปากเป็ดไปบริโภค ไปตกปลา เปรียบเสมือนเซเว่น-อีเลเว่น เปิด 24 ชั่วโมง คนที่จะเข้ามาเป็นสมาชิกจะต้องเป็นชาวบ้านในพื้นที่ มีฐานะยากจน ตอนนั้นมีคนสมัครเข้ามาพันกว่าคน แต่มีพื้นที่ให้จำกัดจึงต้องใช้วิธีจับฉลาก

หลังจากบรรยายสรุปในห้องประชุม คุณประจวบนำคณะขึ้นรถไปชมบริเวณป่าชายเลน เดินไปบนสะพานไม้กว้างประมาณเมตรเศษ เพลิดเพลินชมธรรมชาติของต้นไม้หลายชนิด มีที่พักให้หยุดดื่มน้ำ มีขนมวางรอท่าอยู่ ถึงแม้จะเดินได้ระยะหนึ่ง แต่อาหารกลางวันที่ถูกเลี้ยงอย่างอุดมสมบูรณ์ยังไม่ย่อย อยากลองชิมขนมสักชิ้น แต่ยังไม่มีที่ว่างพอให้ลิ้มลอง ต้องชิมด้วยสายตาแทน

ผ่านรูปปั้นของ หมูดุด จ้าวแห่งคุ้งกระเบน หายใจด้วยปอด เลี้ยงลูกด้วยนม กินอาหารคล้ายวัว เล็มหญ้าหรือดุด บ้างก็เรียกว่า วัวทะเล อาหารหลัก หญ้าทะเล ได้แก่ หญ้าผมนาง หญ้าชะเงาใบยาว หรือว่านน้ำ ที่อยู่อุดมสมบูรณ์ในอ่าวคุ้งกระเบน ในอดีตเคยมีจำนวนมาก

ตามทางมีคำบรรยายและรูปภาพ ที่นั่งพักเป็นระยะ เสียงคุณประจวบชี้ชวนให้ดูต้นลำพู ที่เคยมีหิ่งห้อยจำนวนมาก แต่ตอนนี้เกิดไปติดใจลำพูที่อัมพวากันหมด มีสะพานเชือกแขวนให้เดินข้าม แล้วก็ถึงเส้นทางที่รากต้นไม้กางขาขวางอยู่กลางสะพาน ต้องค่อยๆ ข้ามอย่างระมัดระวัง มิฉะนั้นอาจหล่นตุ้บลงไปในป่าชายเลน

กลุ่มที่ล่วงหน้าไปก่อนพร้อมใจกันหยุดรอ พี่ วิรัช โรจนปัญญา พี่ใหญ่ของพวกเรา ที่เดากันว่าจะร่วมทางไปกับเราได้สักกี่วัน แรกๆ เดินไปหอบไป หยุดพักทุกระยะ หน้าซีดเซียว แต่พอได้พบความร่มรื่นของธรรมชาติที่ไร้มารยา ก็สดใสขึ้นทันทีรวมทั้งได้เดินออกกำลังแบบไม่ได้เตรียมตัว และจากการดูแลของพี่เพ็ญพิมพ์ จิตรธร คอยกำกับเรื่องอาหารการกิน ทำให้ดูแข็งแรงอย่างเห็นได้ชัด หน้าเป็นสีชมพูจัด พุงก็ยุบไปครึ่งกอง...แล้วพวกเราก็คอยลุ้นเวลาพี่วิรัชเดินมาถึง จับลำต้นไว้แน่นแล้วก้าวข้ามมาได้ พอเห็นพวกเราคอยจ้องมอง  ก็หัวเราะอย่างผู้ชนะ...

ก่อนจะถึงเส้นชัย ผ่านปูก้ามดาบ คุณประจวบบรรยายว่า ปูชนิดนี้ยกมือขวาขึ้นมาเป็นจังหวะ ก็เลยได้อีกสองชื่อ ปูคอนเสิร์ต กับ ปู ส.ส. เมื่อถึงจุดหมายปลายทางถึงได้รู้ว่าคุณประจวบหลอกให้เดินชมป่าโกงกาง บอกว่าระยะทางสั้นๆ ไม่ไกล แต่เมื่อเดินเข้าไปเรื่อยๆ มีทางออกทางเดียว จะย้อนกลับก็ไม่ได้ ถึงได้รู้ว่าเดินกันเกือบสองกิโลเมตร  

ก่อนที่จะไปยังศูนย์อัญมณี ผู้เขียนกับ ทพ.อาภรณ์ ศรีพิพัฒน์ พากันไปดูผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากธรรมชาติของศูนย์ฯ หากใช้ได้ผลดีก็จะได้แนะนำเพื่อนๆ ให้ไปเที่ยวและซื้อใช้ เพราะราคาไม่แพง ได้ครีมบำรุงนมผึ้งคนละ 2-3 กระปุก ถึงห้องพักในโรงแรม แกะออกมาดู ฝาแตกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย รวมไปถึงขอบกระปุก คาดว่าอาจทำตกโดยไม่รู้ตัว หมออาภรณ์หยิบออกมาดูบ้าง ก็หลุดออกเป็นชิ้นๆ อย่างไม่มีเหตุผลเหมือนกัน

นำหลักฐานใส่ถุงหิ้วไปหิ้วมา กว่าจะได้ร้องเรียนกับท่านสายเมือง ก็ที่โรงแรมภูใจใส จังหวัดเชียงราย จนถึงเดี๋ยวนี้ท่านยังไม่แจ้งสาเหตุมาให้ทราบ หรือว่านางพญาผึ้งไม่ยอมมาเที่ยวอเมริกา แต่รอให้ชาวไทยในต่างแดนไปเยี่ยมชมแล้วท้าพิสูจน์ก็เป็นได้.