Get Adobe Flash player

โฮม คัมมิ่ง ส่องวิถีไทย 7 ไปกับซีมายไทยแลนด์ เรื่อง.... วัลลภา ดิเรกวัฒนะ, สมเจตน์ พยัคฆฤทธิ์ ภาพ.... บุญญลักษณ์ เจริญกิจการ

Font Size:

สุโขทัย เป็นเมืองแห่งศิลปหัตถกรรมมาตั้งแต่สมัยที่ยังเป็นราชธานี ถือเป็นยุคสูงสุดในทางศิลปะ มีหลักฐานปรากฏทั้งโบราณวัตถุ โบราณสถานให้เห็นอยู่มากมาย 

ในยุคปัจจุบัน สถาปัตยกรรมต่างๆ ที่ถูกทิ้งร้างได้รับการฟื้นฟูให้เป็นอุทยานประวัติศาสตร์ เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญยิ่งและเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทรงคุณค่า

หนี่งในผลงานที่เลื่องชื่อของสุโขทัย คือเครื่องถ้วยชาม “สังคโลก” ซึ่งผลิตในยุคสุโขทัย ชื่อนี้มาจากไหน บ้างก็ว่า อาจเพี้ยนมาจากชื่อเมือง “สวรรคโลก”

บ้างว่ามาจากคำว่า "ซ้องโกลก" ที่แปลว่า “เตาสมัยราชวงค์ซ้อง” ของจีน ก็เป็นไปได้ว่า สุโขทัยและจีนในช่วงเวลานั้น มีการรับอิทธิพล หรือถ่ายทอดการเรียนรู้ถึงกัน

เครื่องปั้นดินเผาสังคโลก เป็นสินค้าของชาวเมือง ที่ส่งขายไปยังเมืองอื่นๆ รวมทั้งในต่างประเทศ มีทั้งภาชนะเคลือบขาว น้ำตาล มีการเขียนลวดลายตกแต่งลงไป

เครื่องเคลือบดินเผาที่ขึ้นชื่อของสุโขทัยคือ สีเขียวไข่กา

ขนะนี้ ชาวสุโขทัยกำลังนำเอา “ของก่า” โดยแต่ละชุมชนนำกลับมาฟื้นฟู เพื่อรักษาคุณค่า และเพื่อให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจ เป็นรายได้เสริม เป็นอาชีพ สร้างชุมชนให้เข้มแข็ง

อย่างเช่นที่ “หาดเสี้ยว” มีการทำผ้าทออย่างเป็นล่ำเป็นสัน

เอ่ยชื่อ หาดเสี้ยว หลายคนเคยคิดว่าเป็นหมู่บ้านริมทะเล แห่งใดแห่งหนึ่ง แต่ความจริง “หาดเสี้ยว” หมายถึงริมฝั่งน้ำที่มีดินตะกอนจนเกิดเป็นหาด มีลักษณะเป็นเสี้ยว ในอำเภอศรีสัชนาลัย

รวมทั้งในพื้นที่ มีต้นส้มเสี้ยว อยู่ในบริเวณนั้นจนเป็นที่มาของชื่อ

ผ้าทอพื้นเมืองที่หาดเสี้ยว มีชื่อเสียงไปทั่วประเทศ

มีทั้งผ้าตีนจก ที่มีลวดลายหลากหลาย เช่นลายพันคิง ลายนกคุ้ม ลายนกคาบ ลายนกหมู่ ลายดอกหมี่ ลายผีเสื้อ ลายฟันปลา ลักษณะเป็นซี่เล็กๆ สูงต่ำคล้ายฟันปลา ลายสร้อยพร้าว ลายเครือขอ ลายสร้อยสา ฯลฯ

นอกจากนี้ ยังมีผ้าซิ่นแบบต่างๆ   เช่น ซิ่นเข็บ ซิ่นมุก ซิ่นแขบเย้ ซิ่นตาเติบ ซิ่นตาผะเหย่อ ซิ่นตะผะน้อย ซิ่นตาเคิ่ง ซิ่นวัยหวาน ซิ่นลายอ้อมแดง ซิ่นลายตาหม่าโดน ซิ่นดำปึก ซิ่นตาผะแดงเหย่อ

มีเสื้อผ้าของผู้ชาย ที่มีลักษณะของความเป็นไทยในแบบต่างๆ ที่มีทั้งนำไปสวมใส่ในชีวิตประจำวัน และเสื้อที่ใส่ไปออกงานสำคัญ

ยังมีผ้าห่ม ผ้าขาวม้า ผ้าห่มนอน ย่าม ฯลฯ

เมื่อนักท่องเที่ยวผ่านมา สามารถซื้อไว้ใช้ส่วนตัว ไปเป็นของขวัญ ของฝาก ได้ของแท้ ของดี มีราคาย่อมเยากว่าในท้องตลาดทั่วไป

หลายคนห่วงว่า ถ้าเราแต่งตัวด้วยชุดไทยๆ อาจทำให้เราดู “เชย” หรือแก่กว่าวัย เพราะสีผ้า ลายผ้าฉูดฉาด

แต่สำหรับเสื้อผ้าที่หาดเสี้ยว ได้ถูกออกแบบ ทั้งสีและลวดลาย ที่มีความลงตัวอย่างทันสมัย และมีความหลากหลาย มีร้านรวงให้เลือกตามรสนิยมของผู้ซื้อ

หาดเสี้ยวเป็นตำบล มีแม่น้ำยมไหลผ่านกลาง มีหมู่บ้านทั้งสองฝั่งแม่น้ำ 5 หมู่บ้าน มีอาชีพหลัก ทำนา อาชีพเสริม ทอผ้า

การเดินทาง จากจังหวัดสุโขทัยตามถนนทางหลวงหมายเลข 101 ผ่าน อำเภอสวรรคโลก ถึง ตำบลหาดเสี้ยว ซึ่งเป็นที่ตั้ง อำเภอศรีสัชนาลัย ระยะทาง 64 กิโลเมตร

จากเรื่องราวของผ้าทอพื้นเมือง คณะของเราได้มีโอกาสไปชม “ทองสุโขทัย” ซึ่งเป็นงานหัตถกรรมประณีตศิลป์ ที่มีชื่อเสียงอีกอย่างหนึ่งของเมืองนี้

ทองสุโขทัยเป็นเครื่องประดับที่มีเอกลักษณ์ ใช้ทองคำที่มีค่าความบริสุทธิ์สูงถึง 99.5-99.99% ทำให้มีความแตกต่างจากทองรูปพรรณทั่วไปในสมัยปัจจุบัน หรือทองตู้แดงที่ใช้ทองคำบริสุทธิ์ 96.5% จึงทำให้สีของทองสุโขทัยที่ปรากฏออกมาคล้ายกับสีเหลืองของดอกจำปา และมีความสุกสว่างกว่าทองทั่วไป

มีกรรมวิธีการถักทอง โดยนำมาทำเป็นเครื่องประดับ เป็นสร้อยคอและสร้อยข้อมือ ฯลฯ มีการลงยา แต่งเติมสีสันลงไป

จากศูนย์ข้อมูลอัญมณีและเครื่องประดับ สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ ระบุว่า

ชาวสุโขทัยรุ่นใหม่ ได้นำต้นแบบมาจากลวดลายตามผนังโบราณสถานในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ลายปูนปั้นผนังโบสถ์วัดนางพญา จารึกภาพชาดกวัดศรีชุม รวมทั้งลวดลายจากโบราณวัตถุเครื่องสังคโลกโบราณ ประกอบกับช่างทองได้คิดค้นลวดลายจากสิ่งต่างๆ รอบตัวขึ้นมาใหม่อีก 6 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มลวดลายพฤกษา เช่น ลายเครือเถา ลายดอกพิกุล ลายดอกบัว ลายพรรณพฤกษา กลุ่มลวดลายสิงสาราสัตว์ กลุ่มลวดลายไทยประยุกต์ เช่น ลายกนก ลายกระจัง ลายอุบะ กลุ่มลวดลายประติมากรรม กลุ่มลวดลายจากสิ่งของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน อาทิ ลายสุ่ม ลายลูกตะกร้อ ลายตะกรุด ลายมัดหมี่ ลายจักสาน ลายปี๊บ และกลุ่มลวดลายธรรมชาติ เช่น ลายเม็ดมะยม ลายหยดน้ำ ลายไข่ปลา ลายเถาวัลย์ ลายลูกประคำ ดังนั้น จึงทำให้ทองลายโบราณสุโขทัยมีรูปแบบที่หลากหลาย และคงเอกลักษณ์ของความเป็นไทยได้อย่างชัดเจน

ต้องยอมรับว่า ตลาดผู้บริโภคเครื่องประดับทองสุโขทัยค่อนข้างจำกัดเฉพาะกลุ่มที่มีการแบ่งตลาดชัดเจน โดยยุคแรกๆ ผู้บริโภคจะเป็นกลุ่มคนที่มีรายได้ค่อนข้างสูง มีความสนใจและชื่นชอบในการสะสมงานแนวศิลปะโบราณ เนื่องจากราคาของชิ้นงานจะสูงกว่าทองรูปพรรณตามท้องตลาดทั่วไป

แต่ปัจจุบัน ทองสุโขทัย เน้นความหลากหลายของประเภทสินค้าและรูปแบบเพิ่มขึ้น อาทิ สร้อยคอทองคำ จี้ทองคำ กรอบพระ แหวนทองคำลงยา เข็มขัดลายต่างๆ หัวเข็มขัดแกะสลักหรือฉลุลวดลาย การตอกลายนูน ต่างหูแบบต่างๆ

ผู้ประกอบการมีการปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัย โดยการออกแบบสินค้า และเริ่มนำเสนอสินค้าผ่านทางเว็บไซต์มากยิ่งขึ้น เพื่อกระจายช่องทางในการเข้าถึงผู้บริโภค

แต่ปัจจัยหลายๆ ประการ อาทิ ราคาทองคำซึ่งเป็นวัตถุดิบมีราคาสูงขึ้น ทำให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น หรือจากภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัวจนทำให้กำลังซื้อของผู้บริโภคลดลง กระแสความนิยมในสินค้าชนิดอื่น ทำให้ผู้ประกอบการทองสุโขทัย จำเป็นต้องปรับตัว โดยอาศัยการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ให้แข่งขันได้ในตลาด รวมถึงการรับจ้างผลิตและออกแบบผลิตภัณฑ์ตามความต้องการของลูกค้า เพื่อประคับประคองธุรกิจต่อไป        

ทองสุโขทัย มีคุณค่าของชิ้นงาน สะท้อนถึงศิลปะและอัตลักษณ์ งานแต่ละชิ้นออกแบบเฉพาะตัวให้ไม่ซ้ำกัน เหมาะกับผู้ที่ชื่นชอบงานศิลปะและเก็บสะสมเชิงอนุรักษ์

ผู้ที่สนใจจะซื้อทองสุโขทัย สามารถซื้อได้จากแหล่งขายทองสุโขทัย ที่อำเภอศรีสัชนาลัย ส่วนใหญ่เป็นร้านเก่าแก่ที่สืบทอดจากตระกูลช่างทองสุโขทัยโดยตรง แล้วแตกแขนงเป็นร้านต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่ก็มีสายสัมพันธ์เป็นเครือญาติกันแต่เดิมมา อันได้แก่

ร้านทองสมสมัย ร้านทองนันทนา ร้านไหมเงินไหมทอง ร้านอรอนงค์ช่างทอง ฯลฯ แต่ละร้านจำหน่ายเครื่องประดับทองสุโขทัย ทั้งสร้อยคอ สร้อยข้อมือ แหวน ต่างหู กำไล เข็มขัด เครื่องประดับลงยาสี ฯลฯ ซึ่งมีทั้งรูปแบบ ลวดลายและระดับราคาที่หลากหลาย  

ปัจจุบันหลายหน่วยงาน ต้องการที่จะอนุรักษ์ทองสุโขทัยเอาไว้ และพยายามที่จะทำให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) เข้ามาช่วยส่งเสริม ทำสื่อประชาสัมพันธ์ จัดกิจกรรม และผลักดันให้เกิดการท่องเที่ยวในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย ตลอดจนช่วยกระตุ้นให้เกิดการจับจ่ายใช้สอยสินค้าพื้นเมืองต่างๆ โดยทองสุโขทัยถูกจัดให้เป็นสินค้าโดดเด่นที่ทรงคุณค่าของจังหวัด

มีความพยาพยามเชื่อมโยงการท่องเที่ยว ควบคู่ไปกับการส่งเสริมการค้าและการตลาด มุ่งหวังที่จะทำให้ผลิตภัณฑ์เป็นที่รู้จักในวงกว้างมากขึ้น จนสามารถดึงดูดลูกค้าที่มีศักยภาพในการจับจ่ายใช้สอย ให้ช่วยมาเพิ่มมูลค่าทางการค้าให้กับผู้ประกอบการและอนุรักษ์ทองสุโขทัยไว้ให้คงอยู่สืบต่อไป.