Get Adobe Flash player

ฮีตสิบสอง คองสิบสี่ โดย เอ สุริยะ

Font Size:

                คนไทยเรานั้น ไม่ว่าจะอยู่ภูมิภาคไหน ถ้าขึ้นชื่อว่าได้ทำบุญทำทาน รับรองว่า คนไทยแทบทุกคนต่างมีความมุ่งมั่นตั้งใจแน่วแน่ที่จะทำบุญตักบาตร เพื่อรักษาวัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม และที่สำคัญสังคมไทยเป็นสังคมที่สอนให้รู้จักการแบ่งปันซึ่งกันและกัน คนไทยจึงมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีอัธยาศัยไมตรีอันเป็นเสน่ห์ที่หามีชาติใดเหมือน

                ไม่น่าเชื่อเลยว่า หากจะนับประเพณีไทยที่มีอยู่ทุกภูมิภาค ไม่ว่าจะเป็นเหนือ อีสาน กลาง ใต้ ประเทศไทยมีประเพณีทั้งหมดนับพันกว่าประเพณี เรียกว่าแทบทุกเดือน แต่ละจังหวัดก็จะมีงานประเพณีประจำจังหวัดให้ได้เข้าร่วมกิจกรรมตลอดเวลา ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการทำบุญทำทานที่เห็นได้ชัดคือทางภาคอีสาน ที่ผู้เขียน อยากแนะนำให้ไปทอดน่องท่องเที่ยวกัน ใครมีเวลาช่วงไหน ก็หาโอกาสไปร่วมงานได้ “ฮีตสิบสอง คองสิบสี่” จารีตประเพณีอันดีงามในท้องถิ่นอีสาน ที่ชาวบ้านปฏิบัติสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน จนปลูกฝังความรัก ความสมัครสมานสามัคคี ความโอบอ้อมอารีให้แก่ผู้คนในท้องถิ่นนี้  นำไปสู่การจัดงานเทศกาลและงานประเพณีที่มีคุณค่าตลอดทั้งปี

ความหมายของ “ฮีตสิบสอง คองสิบสี่”

                คำว่า “ฮีต” หมายถึง จารีต เป็นขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวอีสานที่ปฏิบัติติดต่อกันมานานหลายชั่วอายุคน “สิบสอง” หมายถึง 12 เดือน ดังนั้น ฮีตสิบสองจึงหมายถึงประเพณีที่ประชาชนในภาคอีสานปฏิบัติกันมาในโอกาสต่าง ๆ ทั้งสิบสองเดือนของแต่ละปี เป็นการผสมผสานพิธีกรรมที่เกี่ยวกับเรื่องผีและพิธีกรรมทางการเกษตร เข้ากับพิธีกรรมทางพุทธศาสนา ส่วนคำว่า “คอง” หมายถึง ครรลอง หรือ แนวทาง  อันเป็นธรรมเนียมประเพณี และ “สิบสี่” หมายถึง ข้อวัตรหรือแนวทางปฏิบัติ 14 ข้อ ดังนั้น คองสิบสี่จึงหมายถึง ข้อวัตรหรือแนวทางที่ประชาชนทุกระดับ นับตั้งแต่พระมหากษัตริย์ ผู้มีหน้าที่ปกครองบ้านเมือง พระสงฆ์ และคนธรรมดาสามัญพึงปฏิบัติ  14 ข้อ

เมื่อรู้ความหมายแล้ว ผู้เขียนจะพาคุณผู้อ่านทุกท่านเที่ยวและทำบุญเรียงกันเป็นรายเดือน น่าสนุกดี

งานเดือนยี่บุญคูนลาน (เดือนมกราคม)

                ในเดือนยี่ หลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวจากท้องทุ่งนาสีทองอร่าม ชาวบ้านจะเตรียมลานนวดข้าวในบริเวณลานบ้าน เพื่อประกอบพิธีบุญคูนลาน เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิตและนาข้าว ชาวบ้านมีความเชื่อว่า พิธีงานบุญคูนลานจะทำให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล ข้าวในนาอุดมสมบูรณ์ เจริญงอกงามและให้ผลดีในปีต่อไป หลังจากเสร็จงานบุญ ชาวบ้านจะขนข้าวใส่ยุ้ง เชิญขวัญพระแม่โพสพสู่ยุ้งข้าว และทำพิธีสู่ขวัญข้าวต่อไป

งานเดือนสามบุญข้าวจี่ (เดือนกุมภาพันธ์)

                หลังจากที่ชาวนาได้ข้าวขึ้นยุ้งใหม่แล้ว ในช่วงกุมภาพันธ์ อากาศทางภาคอีสานยังคงความหนาวเย็น ชาวบ้านมักมานั่งล้อมวงก่อกองไฟจี่ข้าว เพื่อนำข้าวจี่ไปถวายพระสงฆ์ พร้อมภัตตาหารอย่างอื่น จากนั้นร่วมกันฟังเทศน์ฉลองข้าวจี่ รับพร และเวียนเที่ยนในช่วงค่ำ ด้วยชาวอีสานมีความเชื่อจากเรื่องเล่าในสมัยพุทธกาล ซึ่งกล่าวถึงนางปุณณะทาสี นางทาสผู้ถวายขนมแป้งจี่แด่พระพุทธเจ้าด้วยความเลื่อมใสศรัทธา แม้คิดว่าพระองค์จะไม่ฉัน เพราะเป็นอาหารที่ไม่ประณีต แต่พระพุทธเจ้าก็ได้ฉันขนมแป้งจี่ต่อหน้า และแสดงพระธรรมเทศนาแก่นางปุณณะทาสีจนนางบรรลุโสดาปัตติผล ชาวอีสานจึงเชื่อในอานิสงส์ของการให้ทานดังกล่าว และถือเอาการทำบุญข้าวจี่เป็นประเพณีที่สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

งานเดือนสี่บุญผะเหวด (เดือนมีนาคม)

“ผะเหวด” เป็นสำเนียงภาษาอีสานซึ่งมาจากคำว่า “พระเวส” หมายถึงพระเวสสันดร พระนามขององค์สัมมาสัมพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย ซึ่งได้บำเพ็ญทานบารมีอันยิ่งใหญ่ ที่ยกลูกกัณหา ชาลีให้กับชูชกไป ใครเคยอ่านนิทานชาดกเรื่องพระเวสสันดรคงจะทราบกันดี สำหรับงานบุญนี้ ชาวอีสานจะร่วมกันจัดงานเพื่อระลึกถึงการบำเพ็ญมหาทานของพระเวสสันดร โดยชาวบ้านจะจัดเตรียมข้าวปุ้นหรือขนมจีน เพื่อแจกจ่ายให้แก่ผู้มาเยี่ยมเยือน และที่สำคัญที่สุดคือ การฟังเทศน์มหาชาติ หากฟังจบครบ 13 กัณฑ์ในวันดียว จะมีอานิสงส์ดลบันดาลให้ไปเกิดในศาสนาของพระศรีอาริยเมตไตร ซึ่งเป็นดินแดนแห่งความสุขตามพุทธคติ และนอกจากนี้ ยังมีการแห่ต้นเงิน หรือต้นกัณฑ์จอบกัณฑ์หลอน เพื่อนำไปถวายทาน

งานเดือนห้าบุญสงกรานต์ (เดือนเมษายน)

                วันขึ้นปีใหม่ของไทยแต่โบราณ “สงกรานต์” แปลว่า ผ่านหรือเคลื่อนย้ายเข้าไป ซึ่งหมายถึงพระอาทิตย์ได้เคลื่อนเข้าสู่จักรราศีหนึ่งอันเป็นเดือนเริ่มต้นปีใหม่ ชาวอีสานก็ได้ยึดถือโอกาสนี้เป็นหนึ่งในงานบุญตามฮีต 12 และเป็นโอกาสที่ญาติพี่น้องไม่ว่าจะแยกย้ายไปอยู่แห่งหนตำบลไหน ต่างก็กลับบ้านมาเพื่อพบปะกัน และทำการรดน้ำขอพรจากญาติผู้ใหญ่ เพื่อความเป็นสิริมงคล สำหรับงานบุญสำคัญๆ ที่เกิดในช่วงเดือนนี้ อาทิ พิธีบวงสรวงและสรงน้ำองค์พระธาตุขามแก่น ณ วัดเจติยภูมิ จ.ขอนแก่น งานสงกรานต์อีสาน เทศกาลดอกคูณเสียงแคน และถนนข้าวเหนียว บริเวณบึงแก่นนคร จ.ขอนแก่น งานประเพณีสงกรานต์เมืองกาฬสินธุ์

สำหรับวันนี้ ผมพาทอดน่องท่องทำบุญแค่ 4 เดือนก่อนนะครับ ฉบับหน้าจะพาไปทำบุญต่อตามฮีตสิบสองคอง สิบสี่ประเพณีที่งดงามของชาวอีสานบ้านเฮา

สนใจค้นหาข้อมูลเพิ่มเติม

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานลอสแอนเจลิส  โทร : 323.461.9814 

หรือที่ na.tourismthailand.org

ขอบคุณภาพ : www.tatcontactcenter.com